«Η εκστρατεία των Καταλανών στην Ανατολή» του Ραμόν Μουντανέ

Συγγραφέας: Ramon Muntaner
Τίτλος πρωτοτύπου: L'expedició dels Catalans a Orient
Είδος έργου: Χρονικό
Εποχή συγγραφής στην καταλανική γλώσσα: 14ος αιώνας
Ελληνικός τίτλος: Η εκστρατεία των Καταλανών στην Ανατολή
ISBN: 9789603032168
Μετάφραση - Πρόλογος - Εισαγωγή - Σχόλια: Νίκος Πρατσίνης
Επιμέλεια: Λουκάς Αξελός
Διορθώσεις: Δάφνη Ανδρέου
Εκδόσεις: Στοχαστής
Έτος έκδοσης: 2014

Το Χρονικό του Καταλανού συγγραφέα και στρατιώτη Ραμόν Μουντανέ (1265-1336) περιγράφει ιστορικά συμβάντα του Στέμματος της Αραγώνας, από το 1207 έως το 1328. Ο στρατιώτης συγγραφέας διετέλεσε, μεταξύ άλλων, και οικονομικός υπεύθυνος της Καταλανικής Εταιρείας μισθοφόρων. Η Εταιρεία, διοικούμενη από έναν τέως Ναΐτη γερμανικής καταγωγής, τον Ρογήρο τον Ανθηρό, πρόσφερε τις υπηρεσίες των 10.000 ανδρών της στον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο, κατά των Τούρκων εισβολέων στη Μικρά Ασία. Στη συνέχεια, συγκρούστηκε νικηφόρα με τους Βυζαντινούς και, με τη μάχη του Αλμυρού (1311), κατέλαβε το φραγκικό δουκάτο της Αθήνας. H καταλανοκρατία στην Αθήνα διήρκεσε μέχρι το 1388. Ο βασιλιάς Πέτρος Δ΄της Αραγώνας έγραψε, το 1380, πως το κάστρο της Αθήνας είναι «το πολυτιμότερο κόσμημα στον κόσμο που παρόμοιό του δεν θα μπορούσαν να φτιάξουν όλοι μαζί οι βασιλιάδες της χριστιανοσύνης». Μια πρώιμη «εκ δυσμών» αναγνώριση της αρχαίας Ελλάδας πριν την Αναγέννηση.

Για τους Καταλανούς τα γεγονότα συνιστούν μια εποποιία. Για τους Έλληνες μια σειρά φοβερών λεηλασιών και ωμοτήτων. Το βιβλίο συμβάλλει στο να χυθεί περισσότερο φως στη λησμονημένη αυτή συνάντηση/αντιπαράθεση του δύοντος βυζαντινού κόσμου με μια αναδυόμενη δύναμη της υστερομεσαιωνικής Δύσης.

Η εκστρατεία των Καταλανών στην Ανατολή − ένα απόσπασμα από το Χρονικό − συνιστά τη μοναδική σωζόμενη καταλανική πηγή για τα γεγονότα της εκστρατείας στη Μ. Ασία και τον ελλαδικό χώρο (1302-1311 περίπου). Για τον Έλληνα αναγνώστη έχει τεράστια ιστορική αξία: συμπληρώνει με τη ματιά του «άλλου» την εικόνα των γεγονότων που μας περιγράφουν οι βυζαντινοί χρονικογράφοι και ιστορικοί Γεώργιος Παχυμέρης, Νικηφόρος Γρηγοράς και Λαόνικος Χαλκοκονδύλης μεταξύ άλλων.

Συνολικά, το Χρονικό συγκαταλέγεται στα τέσσερα μεγάλα Χρονικά που θεωρούνται ορόσημα για την καταλανική γραμματεία του Μεσαίωνα. Η εκστρατεία των Καταλανών στην Ανατολή είναι μια συναρπαστική, απίστευτη όσο και αληθινή περιπέτεια στα τέλη του Μεσαίωνα γραμμένη από έναν εκ των πρωταγωνιστών της.

      (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

«Μπαλλάντες καὶ ἄλλα ποιήματα» του Φρανσουά Βιγιόν

Συγγραφέας: François Villon
Τίτλος ελληνικής έκδοσης: Μπαλλάντες καὶ ἄλλα ποιήματα
Είδος έργου: Ποίηση
1η συγγραφή στη γαλλική γλώσσα: 15ος αιώνας
Μετάφραση: Μαρία Υψηλάντη
Εκδόσεις: Στιγμή
Έτος έκδοσης: 2010

Η διαμετρική αντίθεση των αισθημάτων της Άννας ντε Νοάιγ και του Ρόμπερτ Λιούις Στήβενσον για τον πρώτο «καταραμένο» ποιητή του σύγχρονου καιρού αντικατοπτρίζει την αντιφατικότητα της ιδιοσυγκρασίας που αναδύεται μέσα από μια γραφή γοητευτική για την ειλικρίνεια, τον σαρκασμό, την πικρία και την ευφυΐα της. Ο Francois de Montcorbier γεννήθηκε το 1431 σε μια φτωχή οικογένεια στο Παρίσι και τη μόρφωσή του ανέλαβε από νωρίς ο μακρινός συγγενής του Guillame de Villon, άνθρωπος των γραμμάτων, συναναστρεφόμενος την υψηλή κοινωνία, αν και δεν ήταν πλούσιος, και ιερέας του ναού Saint-Benoit-le-Betourne, κοντά στη Σορβόννη από το 1456 και ύστερα ο ποιητής χρησιμοποιεί το επίθετο του θετού του πατέρα. Χάρη σε αυτόν ο Φρανσουά ολοκλήρωσε τις πανεπιστημιακές σπουδές, που τον εφοδίασαν με προσόντα επαρκή για σταδιοδρομία στον ανώτερο κλήρο ή στη βασιλική διοίκηση, όμως ο χαρακτήρας του και οι περιστάσεις δεν θα επιτρέψουν μια τέτοια εξέλιξη. [...]

      (Από την εισαγωγή της έκδοσης)

Με μεγάλη επιτυχία η ομιλία της κ. Ελένης Κονδύλη στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Τίποτα λιγότερο από μια συναρπαστική ομιλία δεν περιμέναμε από την κ. Ελένη κονδύλη, Καθηγήτρια Αραβολογίας του ΕΚΠΑ, από αυτήν που μάς πρόσφερε την Τρίτη στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στον Βόλο. Μάς μίλησε για τη μεγάλη πορεία της αριστουργηματικής ινδικής συλλογής αλληγορικών μύθων Παντσατάντρα από τα βάθη των αιώνων μέχρι την Ισπανία του 13ου αι. μ. Χ., περνώντας από την Περσία, τη Συρία, την Αραβία, το Βυζάντιο και τη Σικελία. Σταυροδρόμια και συναντήσεις πολιτισμών μέσα από τη διδαχή των ανθρώπινων μύθων, και αποκατάσταση του «παραξηγημένου» από πολλούς Μεσαίωνα, που κατά τη διάρκειά του πολλά από τα αριστουργήματα των αρχαίων λογοτεχνιών διατηρήθηκαν, μεταφράστηκαν, διαδόθηκαν και έφτασαν ως την εποχή μας.

«Το τραγούδι της δόνια Άλντα» από το ισπανικό Ρομανθέρο

Η ιστορία του γενναίου ιππότη Ρολάνδου, ανιψιού του Καρλομάγνου, και ο θάνατός του από τους Μαυριτανούς στα στενά του Ρονθεσβάγιες πέρασε σε πολλές ευρωπαϊκές λογοτεχνίες. Στην Ισπανία έχει διασωθεί στην επική ποίηση και στη λαϊκή λογοτεχνία μέσω του Ρομανθέρο. Το τραγούδι της δόνια Άλντα, της συζύγου του, είναι διάσημο. Το ποίημα αυτό επικεντρώνει στο όνειρο της δόνια Άλντα λίγο πριν το τραγικό τέλος.

Η πρόχειρη αυτή απόδοση έχει γίνει με βασικό γνώμονα τη διατήρηση -όσο γίνεται- της ισπανικής παρηχητικής ομοιοκαταληξίας και του ισπανικού μέτρου.

Στο Παρίσι είν' η δόνια Άλντα, η κυρά του δον Ρολντάν
και τρακόσιες είναι οι ντάμες που τηνε προσέχουν.
Ένα φόρεμα έχουν όλες, ίδιο υπόδημα φορούν,
μαζί τρώνε στο τραπέζι, κι απ’ το ίδιο το ψωμί,
αλλά είναι η δόνια Άλντα απ’ όλες η ανώτερη.
Οι εκατό κεντούν χρυσάφι, κρέπι υφαίνουν οι εκατό,
κι εκατό παίζουν τραγούδια για της κυράς τον αναπαμό.
Με τη γλύκα αυτού του ήχου, πέφτει η κυρά να κοιμηθεί
και στον ύπνο τον βαθύ της βλέπει όνειρο βαρύ:
Τότε ξυπνάει φοβισμένη και με τρόμο στη λαλιά
έβγαλε κραυγές μεγάλες που ηχούν ολόγυρα.
Τότε μίλησαν οι ντάμες και ακούστε τες καλά:
- Τι είναι τούτο ‘δω, κυρά μας; Ποιος σας έκανε κακό;
- Είδα όνειρο, καλές μου, που με πνίγει στο λαιμό:
ήμουν, λέει, σ’ ένα όρος, μια μεγάλη ερημιά,
κι από τις ψηλές κορφές του ένας γέρακας πετά,
πίσω του αετός μεγάλος πλησιάζει αυτόν γοργά.
Το γεράκι με αγωνία, χώνεται στο φόρεμά μου,
μα από από ‘κει με αγριάδα ο αετός μού το τραβά
με τα νύχια το ξεσκίζει, με το ράμφος το τρυπά.
Τότε μίλησε η βάγια και ακούστε την καλά:
- Τούτο τ’ όνειρο, κυρά μου, το κατάλαβα σωστά:
Ο σύντροφός σου είν' το γεράκι που ‘ρχεται από μακριά
κι ο αετός η χάρη σου είναι που θα τονε παντρευτεί,
και το όρος η εκκλησιά σας, να ξενυχτήσετε μαζί.
- Αν αυτό συμβεί, καλή μου, θα σου δώσω αμοιβή.
Το πρωί της άλλης μέρας να ‘σου που έρχεται γραφή:
το μελάνι της χυνόταν, μ’ αίμα είχε αυτή γραφτεί,
στα στενά του Ρονθεσβάγιες, ο Ρολντάν είχε χαθεί.

En París está doña Alda, la esposa de don Roldán,
trescientas damas con ella para la acompañar:
todas visten un vestido, todas calzan un calzar,
todas comen a una mesa, todas comían de un pan,
si no era doña Alda, que era la mayoral;
las ciento hilaban oro, las ciento tejen cendal,
las ciento tañen instrumentos para doña Alda holgar.
Al son de los instrumentos doña Alda dormido se ha;
ensoñado había un sueño, un sueño de gran pesar.
Recordó despavorida y con un pavor muy grande;
los gritos daba tan grandes que se oían en la ciudad.
Allí hablaron sus doncellas, bien oiréis lo que dirán:
—¿Qué es aquesto, mi señora? ¿quién es el que os hizo mal?
—Un sueño soñé, doncellas, que me ha dado gran pesar:
que me veía en un monte en un desierto lugar:
do so los montes muy altos un azor vide volar,
tras dél viene una aguililla que lo ahínca muy mal.
El azor, con grande cuita, metióse so mi brial,
el aguililla, con gran ira, de allí lo iba a sacar;
con las uñas lo despluma, con el pico lo deshace.
Allí habló su camarera, bien oiréis lo que dirá:
—Aquese sueño, señora, bien os lo entiendo soltar:
el azor es vuestro esposo que viene de allén la mar,
el águila sedes vos, con la cual ha de casar,
y aquel monte es la iglesia, donde os han de velar.
—Si así es, mi camarera, bien te lo entiendo pagar.
Otro día de mañana cartas de fuera le traen:
tintas venían por dentro, de fuera escritas con sangre,
que su Roldán era muerto en caza de Roncesvalles.

           Απόδοση: Ηλίας Οικονομόπουλος (2019)

Οι πρώτες απόπειρες διδασκαλίας των ελληνικών στην Ιταλία του τέλους του Μεσαίωνα: Βαρλαάμ και Λεόντιος Πιλάτος

Απεικόνιση του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη από το έργο Η Σχολή των Αθηνών του Ραφαήλ

Θα μπορούσαμε ίσως να περιμένουμε ότι η έναρξη της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας -και κατ’ επέκτασιν και των ελληνικών γραμμάτων- θα μπορούσε να είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα από τον 14ο αιώνα στην κεντρική και στη βόρεια Ιταλία, λόγω του ότι υπήρχαν από τα αρχαία χρόνια κοινότητες Ελλήνων στην Κάτω Ιταλία και τη Σικελία. Ο λόγος που δεν έγινε αυτό είναι ότι η νότια Ιταλία δεν είχε γνωρίσει την οικονομική ανάπτυξη της υπόλοιπης χώρας και παρέμενε απομονωμένη, κι αυτό κράτησε πολλούς αιώνες. Υπήρξαν όμως περιπτώσεις όπου άνθρωποι μορφωμένοι ταξίδευαν στα βορειότερα της χώρας με διπλωματικές αποστολές. Κι εδώ έχουμε τα πρώτα σπέρματα διδασκαλίας των ελληνικών, κάτι που εκμεταλλεύτηκαν με επιτυχία λόγιοι όπως ο Πετράρχης και ο Βοκάκιος.

Το 1342 ο Πετράρχης είχε την ευκαιρία να πάρει κάποια μαθήματα ελληνικών στην Αβινιόν από τον Βαρλαάμ, λόγιο, θεολόγο και μαθηματικό από την Σεμινάρα της Καλαβρίας, ο οποίος είχε φθάσει στην παπική έδρα της Αβινιόν το 1339 ως αντιπρόσωπος της ελληνικής αποστολής με σκοπό να μετάσχει στις διαπραγματεύσεις για την ένωση των δύο Εκκλησιών.

Βαρλαάμ

Αλλά ο Βαρλαάμ, αν και σημαντικός θεολόγος, που θεωρείτο μάλιστα αυθεντία σε θέματα θεολογίας και λογικής, δεν είχε μεγάλες ικανότητες ως δάσκαλος. Τα μαθήματά του δεν φαίνεται ότι άφησαν ευχαριστημένο τον Πετράρχη, ο οποίος τότε είχε πολύ μεγάλη ανάγκη να διαβάσει τον Όμηρο. Όμως το 1359 παρουσιάστηκε για τον Πετράρχη μια δεύτερη ευκαιρία να διαβάσει τον επικό ποιητή, όταν συνάντησε τυχαία στην Πάδουα τον Λεόντιο Πιλάτο από την Καλαβρία, που διέθετε μεγάλη ελληνική μόρφωση και ήταν επιπλέον μαθητής του Βαρλαάμ. Εκείνη περίπου την εποχή θεωρείται ότι συζήτησε με τον Βοκκάκκιο την πιθανότητα να αποκτήσει μια μετάφραση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας δια χειρός Πιλάτου.

Ο Πιλάτος ήταν ένας Έλληνας λόγιος με αρκετή ελληνική παιδεία, σίγουρα περισσότερο ελληνική παρά λατινική, του οποίου η σημαντικότητα έγκειται στο γεγονός ότι ανέπτυξε σχέσεις και με τον Πετράρχη και με τον Βοκάκιο στην κατάλληλη στιγμή: Οι ελληνικές σπουδές ήταν σχεδόν ανύπαρκτες και η αρχαία ελληνική γλώσσα ήταν σχεδόν άγνωστη. Χάρη στις προσπάθειες του Βοκάκιου πήρε την έδρα των ελληνικών στη Φλωρεντία το 1361, όπως έχουμε πει, η πρώτη έδρα τέτοιου τύπου που υπήρξε στην Ιταλία, και εκεί δίδαξε ελληνικά για δύο χρόνια. Ήταν δάσκαλος του Βοκάκιου, ο οποίος έμαθε κάπως καλύτερα ελληνικά από εκείνα που είχε μάθει ο Πετράρχης με τον Βαρλαάμ, αν και ούτε εκείνος έμεινε τελικά απόλυτα ευχαριστημένος από τη διδασκαλία του Καλαβρού. Οι λόγοι θα πρέπει να αναζητηθούν και στο γεγονός ότι τα λατινικά του Πιλάτου δεν ήταν πρώτης σειράς, αλλά και στο ότι υπήρχε μεγάλη έλλειψη δίγλωσσων λεξικών και άλλων διδακτικών βοηθημάτων.

Λεόντιος Πιλάτος

Τα κυριότερα έργα του είναι οι λατινικές μεταφράσεις του της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, έργα τα οποία συμπλήρωσε το 1362 με τη βοήθεια του ίδιου του περίφημου μαθητή του. Επρόκειτο για μεταφράσεις κατά λέξη, «σε ξηρότατο λατινικό πεζό λόγο», όπως αναφέρει ο Highet, οι οποίες δεν άφησαν ικανοποιημένους τον Πετράρχη και τον Βοκάκιο, αν και έγινε μεγάλη χρήση τους και από αυτούς, και από άλλους δυτικούς λογίους της εποχής εκείνης. Μάλιστα ο Σαλουτάτι αργότερα προσπάθησε ο ίδιος να βελτιώσει τα λατινικά του Πιλάτου. Ένα θετικό στοιχείο της εργασίας του Πιλάτου είναι ότι εμπλούτισε τις μεταφράσεις του με ερμηνευτικά σχόλια, που άντλησε κυρίως από αρχαίες και μεσαιωνικές πηγές, κάτι που άρεσε στον Βοκάκιο και τον προμήθευσε με υλικό για το βιβλίο του Genealogia deorum gentilium (Γενεαλογία των θεών), η πρώτη παρουσίαση των ελληνικών μύθων στην αρχική τους μορφή που έγινε στη Δύση, ένα βιβλίο που χρησιμοποιήθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα από τους φοιτητές.

Μπορούμε να πάρουμε μια ιδέα της μετάφρασης της Οδύσσειας του Πιλάτου. Στο ελληνικό πρωτότυπο (α΄ 1-3) διαβάζουμε:

      ἄνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ
      πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν·
      πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω,

Η μετάφραση στο παραπάνω εδάφιο του Λεόντιου, όπου φαίνεται πολύ ξεκάθαρα η κατά λέξη μετάφραση σε πρόζα και όχι σε ποιητικό κείμενο, έχει ως εξής:

      virum mihi pande, Musa, multimodum, qui ualde multum
      errauit, ex quo Troie sacram ciuitatem depredatus fuit;
      multorum hominum uidit urbes et intellectum nouit,

Αλλά και στην περίπτωση της Ιλιάδας τα πράγματα ήταν περίπου τα ίδια. Έχουμε και εκεί λέξη προς λέξη μετάφραση. Ας δούμε το ελληνικό πρωτότυπο (Α΄ 1-3):

      μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος
      οὐλομένην, ἣ μυρί᾿ Ἀχαιοῖς ἄλγε᾿ ἔθηκε,
      πολλὰς δ᾿ ἰφθίμους ψυχὰς Ἄϊδι προΐαψεν...

Και η μετάφραση του Πιλάτου, όπου και πάλι διακρίνεται καθαρά η κατά λέξη μετάφραση που έχει γίνει:

      iram cane dea Pelidae Achillis
      pestiferam quae innumerabiles dolores Achivis posuit
      multas autem robustas animas ad infermum antemisit...

Σε κάθε περίπτωση, η προσφορά και των δύο αυτών δασκάλων ήταν ανεκτίμητη. Άνοιξαν τον δρόμο σε ένα πεδίο σχεδόν άγνωστο μέχρι τότε και -κυρίως- προλείαναν το έδαφος για τον ερχομό στην Ιταλία, κατά τα τέλη του 14ου αιώνα, του μεγάλου Έλληνα δασκάλου και ουμανιστή Μανουήλ Χρυσολωρά.

           Ηλίας Οικονομόπουλος

Στρογγυλή Τράπεζα με θέμα «Η Πρώιμη Μεσαιωνική Ιστορία της Ιταλίας»

Το Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ο Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός έχουν την τιμή να σας προσκαλέσουν σε στρογγυλή τράπεζα με θέμα: Η Πρώιμη Μεσαιωνική Ιστορία της Ιταλίας, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Τηλέμαχου Λουγγή, Μεσαιωνική ιστορία της Ιταλίας 400-1125 μ.Χ. από ιταλοελληνικά κείμενα, Εκδόσεις Εντός: Αθήνα, 2020, 531 σσ.

Πέμπτη 17 Φεβρουαρίου 2022, 19:00, Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός, Πλατεία Αγίου Γεωργίου Καρύτση, 8, Αθήνα

Συμμετέχουν: Γεράσιμος Δ. Παγκράτης, Καθηγητής ΕΚΠΑ, Πρόεδρος Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας - Στυλιανός Λαμπάκης, Διευθυντής Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών - Ιωάννης Δ. Τσόλκας, Καθηγητής ΕΚΠΑ - Στέλλα Ηλιοπούλου, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΕΚΠΑ - Τηλέμαχος Λουγγής, Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών

Συντονισμός: Γεράσιμος Γ. Ζώρας, Καθηγητής ΕΚΠΑ

http://www.ill.uoa.gr/

«Το ρομάνθε του Κόντε Αρνάλντος» από το ισπανικό Ρομανθέρο

Από το ισπανικό Ρομανθέρο
Το ρομάνθε του Κόντε Αρνάλντος (El romance del Conde Arnaldos)
Μετάφραση: Ηλίας Οικονομόπουλος (2014)

Με αφορμή το Γενέθλιο τ' Αη Γιαννιού του Προδρόμου χθες 24 Ιουνίου, που γιορτάζεται παραδοσιακά σε πολλές χώρες του κόσμου -και στην Ελλάδα-, παρουσιάζω μεταφρασμένο ένα από τα γνωστότερα ισπανικά τραγούδια του Ρομανθέρο, το οποίο αναφέρεται σε ένα ενδιαφέρον επεισόδιο κατά τη μέρα αυτή και έχει έντονα συμβολικό χαρακτήρα.

Στη μετάφραση προσπάθησα να διατηρήσω το ισπανικό μέτρο του Ρομανθέρο -οκτασύλλαβος στίχος και παρηχητική ομοιοκαταληξία στους στίχους με άρτιο αριθμό-, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της γλώσσας μας, όσο αυτό ήταν δυνατόν.

Ποιος την είχε αυτήν την τύχη
πάνω στ’ άγρια νερά
όπως είχε ο Κόντε Αρνάλντος
τ’ Αη Γιαννιού ανήμερα!
Με το γεράκι του στο χέρι,
για κυνήγι είχε βγει,
νά σου βλέπει μια γαλέρα
να ‘ρχεται προς την ακτή.
Μεταξένια τα πανιά της
και τα ξάρτια από κρέπι
και ο ναύτης στο τιμόνι
τόσ’ ωραία να τραγουδά
που τη θάλασσα ηρεμούσε
τους ανέμους σταματά,
και τα ψάρια από τα βάθη
τ’ ανεβάζει στον αφρό,
τα πουλιά πια δεν πετούνε
σταματάνε όλα εδώ.
Τότε μίλησε ο Αρνάλντος
και ακούστε τον καλά:
«Στ’ όνομά Του σε ικετεύω
ναύτη, τραγούδα μου κι εσύ».
Του αποκρίθηκε ο ναύτης
κι ήταν αυτή η απάντηση:
«Το τραγούδι αυτό τ’ ακούει
όποιος έρχεται μαζί».

Quién hubiese tal ventura
sobre las aguas del mar,
como hubo el conde Arnaldos
la mañana de San Juan!
Con un falcón en la mano
la caza iba a cazar,
vio venir una galera
que a tierra quiere llegar.
Las velas traía de seda,
la ejercía de un cendal,
marinero que la manda
diciendo viene un cantar
que la mar ponía en calma,
los vientos hace amainar,
los peces que andan nel hondo
arriba los hace andar,
las aves que andan volando
nel mástil las faz posar.
Allí habló el conde Arnaldos,
bien oiréis lo que dirá:
—Por Dios te ruego, marinero,
dígasme ora ese cantar.—
Respondióle el marinero,
tal respuesta le fue a dar:
—Yo no digo esta canción
sino a quien conmigo va.

«Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» του Αλεξάντερ Βασίλιεφ

Το έργο αυτό του σημαντικού Ρώσου ιστορικού και βυζαντινολόγου Αλεξάντερ Βασίλιεφ (1867-1953), είναι από τις πιο ευχάριστες στο διάβασμα ιστορίες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας που έχουν γραφτεί ποτέ, χωρίς αυτό να τη στερεί από την επιστημονικότητά της. Ο συγγραφέας αναλύει την κοινωνική, οικονομική και πνευματική πορεία του Βυζαντίου από την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης μέχρι την πτώση της και δίνει μια ξεκάθαρη εικόνα του βυζαντινού βίου και πολιτισμού. Πρόκειται για ένα έργο χρήσιμο ακόμα και σήμερα, που η έρευνα σε πολλούς τομείς της βυζαντινής ιστορίας έχει προχωρήσει και έχουν φωτιστεί πολλές πλευρές της. Άλλωστε, όλοι οι νεότεροι μελετητές έχουν λίγο ή πολύ πάρει ως βάση τους τη μελέτη πρωτοποριακών έργων όπως το συγκεκριμένο. (Η. Ο.)

Συγγραφέας: Алексaндр Александрович Васильев
Τίτλος πρωτοτύπου: История Византийской империи (τόμος 1 και τόμος 2)
Είδος έργου: Ιστορία του Βυζαντίου
1η έκδοση στη ρωσική γλώσσα: 1917 (1ος τόμος) και 1925 (2ος τόμος)
1η έκδοση στν αγγλική γλώσσα: 1929
1η έκδοση στη γαλλική γλώσσα (αναθεωρημένη): 1932
Ελληνικός τίτλος: Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
Τόμοι: 2
Μετάφραση: Δημοσθένης Σαβράμης
Εκδόσεις: Πάπυρος
Σειρά: Βιβλιοθήκη ιστορικών έργων
Έτος έκδοσης: 1995