«Γιατί να διαβάζουμε τους κλασικούς» του Ίταλο Καλβίνο

Ο σπουδαίος Ιταλός συγγραφέας και πνευματικός άνθρωπος δίνει τη δική του ερμηνεία και ανάγνωση σε έργα του Ομήρου, του Ξενοφώντα, του Οβίδιου, του Αριόστο, του Ντιντερό, του Φλωμπέρ, του Τολστόι, του Χέμινγουεϊ και πολλών άλλων.

Συγγραφέας: Italo Calvino
Τίτλος πρωτοτύπου: Perché leggere i classici
Είδος έργου: Δοκίμια λογοτεχνικής κριτικής
1η έκδοση στην ιταλική γλώσσα: 1991
Ελληνικός τίτλος: Γιατί να διαβάζουμε τους κλασικούς
Αριθμός σελίδων: 336
ISBN: 960-03-3574-5
Μετάφραση: Ανταίος Χρυσοστομίδης
Εκδόσεις: Καστανιώτης
Έτος έκδοσης: 2003

Από τον Όμηρο στον Oβίδιο, από τον Oρλάνδο του Αριόστο μέχρι τον Ροβινσώνα Κρούσο του Ντιφόου, από την έννοια της πόλης στον Μπαλζάκ ως την έννοια της επανάστασης στον Πάστερνακ, και από τα λεκτικά παιχνίδια του Φλωμπέρ στις φορμαλιστικές ακροβασίες του Κενώ, μια μεγάλη, πολυποίκιλη πινακοθήκη της παγκόσμιας λογοτεχνίας περνάει μπροστά από το κριτικό αλλά και συναισθηματικό μάτι του Ίταλο Καλβίνο. Στα κείμενα αυτά που εκδόθηκαν μετά το θάνατό του, ο Ιταλός συγγραφέας ξαναδιαβάζει μερικούς από τους αγαπημένους του συγγραφείς και τους αναλύει όπως μόνο αυτός ξέρει: ως συγγραφέας, αλλά και ως κριτικός και ως φιλόσοφος και ως προσεκτικός αναγνώστης που επιμένει να διαβάζει τα κλασικά λογοτεχνικά έργα με τη δική του, πρωτότυπη και συχνά αιρετική, ματιά. Προκύπτει ένα βιβλίο απολαυστικό όσο και χρήσιμο – σπάνια θα βρει ο αναγνώστης τόσα επιχειρήματα για την ανάγκη να επιστρέφουμε κάθε τόσο στους κλασικούς, τους κλασικούς κάθε εποχής και κάθε λογοτεχνικού είδους.

      (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Κυκλοφορεί το τεύχος 182 του ιστορικού κερκυραϊκού λογοτεχνικού περιοδικού «Πόρφυρας»

**Γράφει ο Δημήτρης Κονιδάρης

Το περιοδικό Πόρφυρας (περιοδικό πανελλήνιας εμβέλειας, με κρατικό βραβείο), συνεχίζει κανονικά τη σταθερή πορεία του, εισερχόμενο στο τεσσαρακοστό τέταρτο (44ο) έτος της ανελλιπούς παρουσίας του. Το νέο τεύχος (Νο 182, Ιανουάριος-Μάρτιος 2024), είναι αφιερωμένο στον ποιητή Νίκο Γκάτσο.

Στο τεύχος περιλαμβάνονται οι ανακοινώσεις του Επιστημονικού Συνεδρίου «ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ – Κι αν θα διψάσεις για νερό / θα στύψουμε ένα σύννεφο», που πραγματοποιήθηκε από την Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών στην Κέρκυρα, σε συνδιοργάνωση με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, την 11η, 12η και 13η Νοεμβρίου 2022.

- Για το πρώιμο έργο του Νίκου Γκάτσου γράφουν στον Πόρφυρα οι: Δημήτρης Δασκαλόπουλος και Maria Rosa Caracausi.
- Για τη σχέση του ποιητή με τον Bob Dylan γράφει η Ελένα Κουτριάνου.
- Για την Αμοργό γράφουν οι: Κώστας Γουλιάμος, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Περικλής Παγκράτης, Ευσταθία Δήμου, Γιώργος Κουτούβελας.
- Στον μεταφραστή Γκάτσο αναφέρεται ο Βασίλης Λέτσιος.
- Στον στιχουργό οι: Δημήτρης Κόκορης, Φώτης Βασιλείου, Αγγελική Πεχλιβάνη, Μαρία Ντούρου, Νικολαΐς Πέννα, Διονύσης Φλεμοτόμος.
- Τη σχέση του Νίκου Γκάτσου με τον κινηματογράφο πραγματεύονται οι: Νίκη Μίγγα και Δέσποινα Πούλου.
- Με τη διδασκαλία του Γκάτσου στην εκπαίδευση και σε παιδαγωγικά προγράμματα ασχολούνται οι: Ζωή Διονυσίου, Ιωάννης Ελευθέριος Μωραΐτης, Κωνσταντίνα Τσολιάκου και Πετρούλα Φραγκούλη.
- Το αφιέρωμα κλείνει με την παρουσίαση του αρχείου του Νίκου Γκάτσου, που βρίσκεται στο Καίμπριτζ της Μασαχοιυσέτης, από τη Μιχαήλα Καραμπίνη-Ιατρού.
- Στο τεύχος υπάρχει εικονογραφικό υλικό, ενώ το εξώφυλλο σχεδιάστηκε από τη Δήμητρα Μητσαρά.

Πόρφυρας Νο 182, Σελίδες 160, τιμή 10 ευρώ.

«Μετέωροι» του Μισέλ Τουρνιέ

Συγγραφέας: Michel Tournier
Τίτλος πρωτοτύπου: Les Météores
Είδος έργου: Μυθιστόρημα
1η έκδοση στη γαλλική γλώσσα: Éditions Gallimard, 1975
Ελληνικός τίτλος: Μετέωροι
ISBN: 9786185617011
Μετάφραση: Λίζυ Τσιριμώκου
Εκδόσεις: Στερέωμα
Έτος έκδοσης: 2021

**Γράφει η Στέλλα Φωτοπούλου

Ο Μισέλ Τουρνιέ γράφει το τρίτο και πιο πολύπλοκο μυθιστόρημα του το 1975. Είναι η ιστορία δύο πανομοιότυπων διδύμων,του Πωλ και του Ζαν, τόσο πανομοιότυπων που τους αποκαλούσαν Ζαν-Πωλ, είναι όμως και μια ιστορία που έχει ως άξονα τα παντός είδους ζεύγη, είναι ένα μυθιστόρημα διερεύνησης της ταυτότητας του ατόμου στην ολότητα του ένα μυθιστόρημα στο οποίο εμπλέκονται πολλά άλλα πρόσωπα και εμπεριέχονται πολλές διαφορετικές ιστορίες.

Είναι ένα μυθιστόρημα πολυφωνικό, αφού ξεκινά με τριτοπρόσωπη γραφή στη συνέχεια όμως η γραφή μετατρέπεται σε πρωτοπρόσωπη, με βασικά πρόσωπα να αφηγούνται την δική τους ιστορία, ενώ παράλληλα κι άλλες ιστορίες με νέα πρόσωπα παρουσιάζονται καθ' όλη την εξέλιξη της πλοκής.

Οι Ζαν και Πωλ γεννιούνται και μεγαλώνουν στη Βρετάνη από εύπορους αστούς γονείς. Ζουν σε ένα περιβάλλον με πολλά παιδιά, τα αδέλφια τους και τα προβληματικά παιδιά του γειτονικού ιδρύματος που φροντίζει με αγάπη η μητέρα, ενώ ο πατέρας, συντηρητικός, γενναιόδωρος, λάτρης της μεγάλης ζωής, περνάει τον μισό χρόνο του στο Παρίσι αναζητώντας παντός είδους ηδονές.

Βασικό πρόσωπο και από τους κύριους αφηγητές της ιστορίας είναι ο αδελφός του πατέρα, ο θείος Αλεξάντρ ομοφυλόφιλος, ανατρεπτικός, κυνικός, καυστικός, που αναγκάζεται να αναλάβει τη διαχείριση της αποκομιδής των σκουπιδιών έξι πόλεων της Γαλλίας και γίνεται αυτός «ο δανδής των χωματερών» ένας οξυδερκής παρατηρητής της κοινωνίας. Και είναι η ζωή του Αλεξάντρ μια ακόμα μορφή, παραλλαγή ζεύγους, αφενός η ευτελής ζωή του στις χωματερές σε αντιπαράθεση με τη ζωή του δανδή στα σαλόνια, αφετέρου από τη μια το κυνήγι ερωτικών θηραμάτων και από την άλλη η απεγνωσμένη αναζήτηση της τρυφερότητας του έρωτα.

Οι δίδυμοι ζουν περίκλειστοι στην δική τους διδυμική οικειότητα, προστατευμένοι από τον έξω κόσμο, προέρχονται από το ίδιο κυτταρικό ωάριο, και αυτή η «τερατωδία» τους προφυλάσσει από την μοναξιά σε αντίθεση με τους άλλους ανθρώπους. Ομιλούν τη δική τους ανεμική, κρυπτοφασική γλώσσα, κατανοητή μόνο από τους ίδιους. Δύο άνθρωποι πανομοιότυποι, διαφορετικοί μόνο λόγω της θέσης που καταλαμβάνουν στον χώρο.

Όμως η επαφή με τον έξω κόσμο, με τους «παράταιρους» δημιουργεί κεντρόφυγες τάσεις στον Ζαν και ενώ ο Πωλ είναι ο συντηρητικός, ο Ζαν, επιθυμώντας τη ρήξη, κάνει ένα γάμο για να ξεφύγει και εγκαταλείπει την κοινή κατοικία και τον αδελφό του.

Ο Πωλ αισθάνεται μόνος, ζει ως ξέταιρος και νιώθει τη μοναξιά των άλλων, των παράταιρων.

«Η φυγή του Ζαν με οδηγεί σε μια ανάλογη κατάσταση, ως προς τις ιδέες, τις εικόνες,τα συναισθήματα, τις συγκινήσεις, κοντολογίς ό,τι συμβατικά αποκαλούμε εσωτερικό κόσμο. Η κανονική κατάσταση των παράταιρων αντίκρυ στον "εσωτερικό" τους κόσμο μου παρουσιάζεται τώρα στην τρομακτική της αθλιότητα: ένα όνειρο αδιόρατο, ξεφτισμένο, φευγαλέο, αυτό είναι το συνηθισμένο τοπίο που δεσπόζει στην ψυχή τους».

Ο Πωλ δεν αντέχει την μοναχική ζωή του ξέταιρου και ξεκινά ένα ταξίδι αναζήτησης του αδελφού του, ένα ταξίδι εμπειριών, γνώσης και αυτογνωσίας. Στόχος να ακολουθήσει τα ίχνη του αδελφού, να ζήσει ο,τι εκείνος έζησε, να τον κατανοήσει. Ταξιδεύει στην Βενετία, δίδυμη πόλη της Κωνσταντινούπολης, που «η χαμένη δίδυμη πόλη αφήνει τη Βενετία ξέταιρη, ακρωτηριασμένη, αλλά μεθυσμένη από ελευθερία», στην Τυνησία με τους κήπους μέσα στην έρημο, στην Ισλανδία με τους πάγους και το συνεχές φως, στην Ιαπωνία, στον Καναδά, στο διχασμένο Βερολίνο της εποχής του Ψυχρού πολέμου με ένα οδυνηρό τέλος και μια επιστροφή πίσω στη Βρετάνη έχοντας αποκτήσει γαλήνη και αυτογνωσία.

Το ταξίδι «στην πραγματικότητα πυροδοτούσε την αυτονομία του Πωλ δηλώνοντας ότι γι' αυτόν μετρούσε περισσότερο η αποκόμιση των κερδών από κάθε στάδιο της διαδρομής παρά η συνάντηση του Ζαν μέσω συντομότερων οδών».

Δεν είναι εύκολο βιβλίο οι Μετέωροι. Είναι ένα φιλοσοφικό μυθιστόρημα, με πυκνό κείμενο με οντολογικές και θεολογικές αναφορές, με συμβολισμούς. Θέτει ζητήματα ταυτότητας του ατόμου, αναφέρεται σε πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα της εποχής του, μιλάει για το ναζισμό, για την εποχή του ψυχρού πολέμου, για τη ζωή των περιθωριακών, για το φόβο των λαϊκών ανθρώπων μπροστά στην εκμετάλλευση και την καταπίεση, τη στέρηση, τον επερχόμενο πόλεμο. Ένα βιβλίο για τη διδυμική οπτική των πραγμάτων, «πλουσιότερη, βαθύτερη, αυθεντικότερη από τη συνηθισμένη όραση» που δίνει νέα διάσταση, νέες αποκαλύψεις για τον κόσμο.

Ο μαθηματικός ουρανός και ο απρόβλεπτος, μετεωρολογικός ουρανός, η παλίρροια με την άμπωτη και την πλημμυρίδα, ο νηφάλιος Βούδας και ο Ιησούς στον Σταυρό με τις οιμωγές, είναι μερικά ακόμη από τα ζεύγη που εμπλουτίζουν την ιστορία.

Με ειρωνεία και ποιητικό λόγο, με πολλαπλές ιστορίες που εντάσσονται καλειδοσκοπικά στην αφήγηση, ο συγγραφέας δημιουργεί ένα θαυμάσιο μυθιστόρημα που στο τέλος σε αφήνει πιο πλούσιο.

Το βιβλίο ευτύχησε και με την ωραία μετάφραση και το εξαιρετικό επίμετρο από την Λίζυ Τσιριμώκου.

«Ισπανική γραμματική» των Ισαμπέλ Χιμένο Πανές και Εσπεράνθα Βιβάνκος Αγιεπούθ

Μια από τις καλύτερες -αν όχι η καλύτερη- γραμματικές της ισπανικής γλώσσας που έχουν κυκλοφορήσει ποτέ στην ελληνική γλώσσα. Με σαφείς εξηγήσεις των γραμματικών φαινομένων, που θα ικανοποιήσουν και τον πιο απαιτητικό σπουδαστή της γλώσσας, με μετάφραση των παραδειγμάτων στα ελληνικά και με αρκετές ασκήσεις. Μειονέκτημα η παραδοσιακή και κάπως φτωχική εμφάνιση, αλλά που -αν ξεπεραστεί- δεν παίζει κανένα ουσιαστικό ρόλο. Το βιβλίο είναι γραμμένο για να διαβαστεί πραγματικά και να δώσει απαντήσεις. Συστήνεται ανεπιφύλακτα. (Η. Ο.)

Συγγραφείς: Isabel Jimeno Panés & Esperanza Vivancos Allepuz
Τίτλος πρωτοτύπου: Gramática española - Ισπανική γραμματική
Είδος έργου: Γραμματική
Εκδόσεις: Βασιλόπουλος
Έτος έκδοσης: 1991

Το βιβλίο αυτό δεν είναι μόνο μια Γραμματική. Ο σπουδαστής θα βρει σ' αυτό πολλά παραδείγματα και ασκήσεις που υπερνικούν σταδιακά τις δυσκολίες που παρουσιάζονται μπροστά του. Για το λόγο αυτό συνιστούμε στους σπουδαστές της ισπανικής γλώσσας να διαβάσουν τη Γραμματική από το πρώτο κιόλας κεφάλαιο, και τούτο γιατί πολλές ασκήσεις του πρώτου κεφαλαίου και η αφομοίωση τους αποτελούν προϋπόθεση για την κατανόηση των επόμενων κεφαλαίων. Εξ άλλου όλα τα παραδείγματα και οι ασκήσεις δίνονται μεταφρασμένα στην ελληνική γλώσσα, ως μια επιπλέον βοήθεια στους αρχάριους σπουδαστές. Οι προχωρημένοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτό το βιβλίο ως βοηθητικό εγχειρίδιο ανατρέχοντας στα κεφάλαια που τους ενδιαφέρουν.

      (Απόσπασμα από τον πρόλογο του βιβλίου)

«Η καταγωγή της λύπης» του Ηλία Παπαμόσχου

Συγγραφέας: Ηλίας Λ. Παπαμόσχος
Τίτλος πρωτοτύπου: Η καταγωγή της λύπης
Είδος έργου: Μυθιστόρημα
Επιμέλεια: Ελένη Κεχαγιόγλου
Εκδόσεις: Πατάκης
Έτος έκδοσης: 2021

**Γράφει ο Γιάννης Δρούγος

Αν δεν ήταν ένας από τους σημαντικότερους διηγηματογράφους μας, θα ήταν οπωσδήποτε ένας πολύ σημαντικός μας ποιητής, ξεχωριστός και ικανότατος στο να μετατρέπει τις ζοφερές στιγμές του βίου σε ποίηση ατόφια, ακριβή, αδαμάντινη, να λαξεύει τις λέξεις και να τις διαλέγει έπειτα προσεκτικά ώστε να στέκονται θαυμαστά η μια πλάι στην άλλη και να ψιθυρίζουν, στο ημίφως, για το φαρμάκι και το μέλι της μνήμης.

Ο λόγος για τον Ηλία Λ. Παπαμόσχο, μια ξεχωριστή περίπτωση τεχνίτη των ελληνικών γραμμάτων, τιμημένου με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος / Νουβέλας το 2016 για τη συλλογή διηγημάτων του Η αλεπού στη σκάλα και άλλες ιστορίες, από τις εκδόσεις Κίχλη. Έχοντας στο ενεργητικό του άλλες πέντε εξαιρετικές ανθολογίες διηγημάτων, με πιο πρόσφατη τη Μνήμη του ξύλου το 2019 από τις εκδόσεις Πατάκη, ο Παπαμόσχος επέστρεψε δυο χρόνια μετά με την πρώτη του μυθιστορηματική απόπειρα, Η καταγωγή της λύπης.

Πρωταγωνιστές σ' αυτό το -μικρής έκτασης- υποδειγματικό μυθιστόρημα είναι η μνήμη, η λύπη, ο άνθρωπος, η φύση, η οικογένεια, η ομορφιά και η σκληρότητα της επαρχίας και δυο δίδυμα αδέρφια: η ζωή και ο θάνατος.

Τόπος καταγωγής και διαμονής του συγγραφέα είναι η Καστοριά και είναι ο ίδιος τόπος που επιλέγει ως σκηνικό (όπως και σε προηγούμενα έργα του) της εξέλιξης της ιστορίας του ήρωά του, του Αλέκου, από την παιδική ηλικία ως την ωριμότητα, με χρήση ζηλευτής οικονομίας λόγου, πυκνότητας και πυρετού γραφής, εικόνων ειδυλλιακών και τραγικών και, κυρίως, ποιητικότητας.

Ο Αλέκος και η ιστορία της ενηλικίωσής του: τα παιδικά χρόνια, τα παιχνίδια, οι φίλοι, οι σκανταλιές, το κυνήγι με τον πατέρα, η σχέση με την οικογένεια, η σχέση εξάρτησης με τον νάρκισσο φίλο -με τα ατροφικά συναισθήματα- που δρα καταλυτικά για τον Αλέκο -ό,τι ανέβηκε κάποτε σε θρόνο, αποκαθηλώνεται σε μια στιγμή- και του δίνει ένα βήμα παραπέρα στη ζωή. Η εφηβεία, τα ερωτικά σκιρτήματα, ο κόσμος που δεν χωράει πια σε ένα φευγαλέο βλέμμα και αποκαλύπτεται κομμάτι κομμάτι, οι σπουδές στην Πάτρα, οι αδέξιες ερωτικές σχέσεις. Ο ξαφνικός θάνατος της μητέρας, πολύ πριν καν γεράσει, ουρανός που καταρρέει. Ο Αλέκος κάνει βουτιά στα πιο βαθιά νερά της θλίψης, οι πόλεις και οι τόποι μέσα του ερημώνουν, το μελάνι της καρδιάς της μάνας του είναι το μελάνι που θα γίνει για εκείνον γραφή, φως και θύμηση. Εγκαταλείπει τις σπουδές του, επιστρέφει στην Καστοριά, θέλει να γίνει συγγραφέας. Φεύγει για την Αθήνα και πάλι θα επιστρέψει στον γενέθλιο τόπο του. Ύστερα, έρχεται η ασθένεια του πατέρα, η ασθένεια της αδερφής του και ο θάνατός της, για να ακολουθήσει λίγο αργότερα και ο θάνατος του πατέρα. Οι απώλειές τους τον τσακίζουν. Η ζωή συνεχίζεται -όπως μπορεί να συνεχιστεί- οριοθετημένη από τον πόνο, από τη μνήμη για τους νεκρούς του, από την Καστοριά που τον αγκαλιάζει και τον γδέρνει ταυτόχρονα, γιατί είναι ο τόπος που έχει μνήμη, μυρωδιές, φωνές, παρούσες απουσίες πάνω στο χώμα που δίνει ζωή και την παίρνει πίσω.

Ο Αλέκος παντρεύεται και κάνει οικογένεια, έχει πια ένα σωσίβιο να μην τον πνίξει ολότελα η μαύρη θάλασσα της λύπης. Ώσπου έρχεται αντιμέτωπος με τη δική του ασθένεια, αναμετριέται με το τέλος και βγαίνει νικητής. Πριν, πάντα, μετά, η γραφή αναμμένο καντήλι μπροστά στις μορφές τον απόντων του.

Και η λύπη κατάγεται από την αρχή της κάθε πνοής, από την κατοπινή έκρηξη της κάθε απώλειας και των παντοτινών αποχωρισμών. Η λύπη έχει τον ήχο της σκάλας σε έρημο σπίτι που τρίζει κι αναστενάζει για τα σώματα και τα βήματα που την περπάτησαν κάποτε. Η καταγωγή της λύπης προέρχεται από τα φωτογραφικά στιγμιότυπα εκείνων που έφυγαν και από την ενοχή της επιβίωσης όσων έμειναν πίσω, έρημοι, μισοί, άδεια σπίτια.

Σε μια παπαδιαμαντική ατμόσφαιρα, ο σπουδαίος Ηλίας Λ. Παπαμόσχος συνθέτει ένα lamento για «ό,τι λείπει αλλά λάμπει», χτίζει λέξη λέξη έναν άγιο τόπο / ξωκλήσι / καταφύγιο της μνήμης.

Ένα αριστουργηματικό αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, σπουδή και μελέτη για τα δώρα της οδύνης και για τον θάνατο. Που γεννά ζωή.

Νέα κυκλοφορία - «Η θεωρία του μυθιστορήματος» του Γκέοργκ Λούκατς

Συγγραφέας: Georg Lukács
Τίτλος πρωτοτύπου: Die Theorie des Romans
Είδος έργου: Ιστορία και θεωρία της λογοτεχνίας
1η έκδοση στη γερμανική γλώσσα: 1916
Ελληνικός τίτλος: Η θεωρία του μυθιστορήματος
Μετάφραση: Γιώργος Η. Ηλιόπουλος
Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Καβουλάκος
Εκδόσεις: Νήσος
Έτος έκδοσης: 2022


Η Θεωρία του μυθιστορήματος πρωτοδημοσιεύτηκε σε δύο συνέχειες στο «Περιοδικό για αισθητική και γενική επιστήμη της τέχνης», στα 1916, και αναδημοσιεύτηκε ως αυτοτελής μονογραφία στα 1920. Ο Λούκατς έγραψε αυτό το εκτεταμένο δοκίμιο στα 1915, στη διάρκεια ενός διαλείμματος από την εργασία του πάνω στη νεοκαντιανή του Αισθητική, το οποίο προκλήθηκε από το ξέσπασμα του Α' Παγκόσμιου Πολέμου και τη στράτευσή του για μερικούς μήνες ως βοηθητικού στα μετόπισθεν. Το κείμενο θα αποτελούσε το πρώτο μέρος ενός μεγάλου έργου για τον Ντοστογιέφσκι - ένα σχέδιο το οποίο δεν πραγματοποιήθηκε τελικά. Η Θεωρία του μυθιστορήματος είναι το τελευταίο μεγάλο έργο το οποίο δημοσίευσε ο Λούκατς πριν από την αιφνίδια στροφή του στον μαρξισμό και στην κομμουνιστική πολιτική στα τέλη του 1918. Σηματοδοτεί μια στροφή στη διανοητική πορεία του, την οποία ο ίδιος ο Λούκατς συνέδεσε αναδρομικά με τη μετάβασή του «από τον Καντ στον Χέγκελ». Πρόκειται για ένα συναρπαστικό έργο, τη σημασία του οποίου αναγνώρισαν σημαντικοί διανοούμενοι του 20ού αιώνα, όπως ο Μαξ Βέμπερ, ο Τόμας Μαν, ο Ρόμπερτ Μούζιλ, ο Ερνστ Μπλοχ, ο Ζίγκφριντ Κρακάουερ, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο Τέοντορ Αντόρνο, ο Χέρμπερτ Μαρκούζε, ο Λυσιέν Γκολντμάν, ο Πέτερ Μπύργκερ κ.ά., ενώ σήμερα παρατηρείται μια ανανέωση του ενδιαφέροντος γι' αυτό και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

(Από την παρουσίαση του βιβλίου στο οπισθόφυλλο)

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.politeianet.gr/

Νέα κυκλοφορία - «Οι Υπέροχοι νεκροί» της Αντριάνας Μίνου

Συγγραφέας: Αντριάνα Μίνου
Τίτλος πρωτοτύπου: Οι Υπέροχοι νεκροί
Είδος έργου: Συλλογή διηγημάτων
Εκδόσεις: Στιγμός
Έτος έκδοσης: 2021

**Γράφει ο Γιάννης Δρούγος

Στη σειρά "αλλότρια/allotria" των εκδόσεων Στιγμός κυκλοφόρησε πριν λίγες εβδομάδες αυτή η ξεχωριστή συλλογή διηγημάτων της συγγραφέως και μουσικού Αντριάνας Μίνου, η οποία ζει στο Λονδίνο, γράφει κείμενα για παραστάσεις και όπερες και είναι συνδιοργανώτρια του Φεστιβάλ της Άμμου στα ελληνικά νησιά, ενώ παράλληλα έχει μια λαμπρή πορεία, με διάφορους ρόλους, σε παραστάσεις και συναυλίες σε χώρες του εξωτερικού. Πολυτάλαντη προσωπικότητα και είναι ολοφάνερο, κρίνοντας από το ύφος και την γραφή της στα 25 διηγήματα του τόμου. Χρησιμοποιώντας εντελώς δικούς της "νόμους" και "κανόνες", φαντασία, λεπτή ειρωνεία, πεζογραφικούς δρόμους που ενώνουν το λογικό με το παράλογο και το ρεαλιστικό με το σουρεαλιστικό, η Μίνου δημιούργησε πρωτότυπες φανταστικές ιστορίες αλλόκοτα και εξαιρετικά γοητευτικές, που προκαλούν έκπληξη και μεγάλο θαυμασμό για την σύλληψή τους. Οι Υπέροχοι νεκροί είναι σημαντικά πρόσωπα που επηρέασαν την Ιστορία και την Τέχνη, μιλούν ακατάπαυστα χωρίς να έχουν φωνή! Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Μπραμς, η Βιρτζίνια Γουλφ με την Σύλβια Πλαθ, ο Βίτγκενσταϊν, ο Μότσαρτ, ο Χίτλερ, η Μάρλεν Ντίτριχ, η Ντόλυ το πρόβατο-κλώνος γίνονται ήρωες του σήμερα, συλλογίζονται, εξομολογούνται, αποδομούν το είναι τους, ξεδιπλώνουν άγνωστες πτυχές τους, επιδίδονται σε μια μελέτη πέρα από τα μεταφυσικά. Γινόμαστε μάρτυρες στην κηδεία του γηραιότερου χρυσόψαρου, ενός σώματος που βγάζει μελωδίες πιάνου, των αγίων που -νύχτα- δραπετεύουν από τον παράδεισο και κατηφορίζουν την Φοντάνα Ντι Τρέβι, του μεσαίου δάχτυλου του Γαλιλαίου που υψώνεται προς τον ουρανό.

Γραφή και διάλογοι φιλοσοφικής απόχρωσης, εκρηκτικές αφηγήσεις υψηλής έντασης και μουσικότητας, από μια συγγραφέα με μια απόλυτα δική της λογοτεχνική ταυτότητα -αξιοπρόσεκτη για τα ελληνικά δεδομένα- που σίγουρα εντυπωσιάζει με τους Υπέροχους νεκρούς της, από την πρώτη ως την τελευταία λέξη-αναπνοή-άσκηση ύφους του κάθε διηγήματος.

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.protoporia.gr/

«Κουτσό» του Χούλιο Κορτάσαρ

Συγγραφέας: Julio Cortázar
Τίτλος πρωτοτύπου: Rayuela
Είδος έργου: Μυθιστόρημα
1η έκδοση στην ισπανική γλώσσα: Editorial Sudamericana, Buenos Aires 1963
Ελληνικός τίτλος: Κουτσό
Μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης
Εκδόσεις: Opera
Έτος έκδοσης: 2018

«Αντιμυθιστόρημα», «Xρονικό μιας τρέλας», «Ένα βίαιο τράνταγμα από το γιακά», «Κάτι σαν ατομική βόμβα», «Ένα κάλεσμα προς την αναγκαία αταξία», «Ένα γιγάντιο ευφυολόγημα», «Ένα ψέλλισμα». Αυτά είναι λίγα από τα πάμπολλα που γράφτηκαν για το Κουτσό, το μυθιστόρημα που ο Χούλιο Κορτάσαρ άρχισε να ονειρεύεται το 1958, που εκδόθηκε το 1963 κι από τότε άλλαξε την ιστορία της λογοτεχνίας και συγκλόνισε τη ζωή χιλιάδων νέων ανά τον κόσμο. Γεμάτο λογοτεχνική φιλοδοξία, σπαρταριστό, με καινοτόμα συγγραφικά εργαλεία, κατεδαφιστικό του κατεστημένου και αναζητητικό της ρίζας της ποίησης, το Κουτσό, πάνω από μισό αιώνα τώρα, συνεχίζει να διαβάζεται με περιέργεια, με δέος, κατάπληξη, με ενδιαφέρον ή αφοσίωση.

(Από την παρουσίαση της έκδοσης)

**Γράφει ο Δημήτρης Φωτεινόπουλος

Το να μιλήσει κάποιος για την υπόθεση του Κουτσό είναι πολύ δύσκολο, ως αδύνατο. Κι αυτό γιατί το Κουτσό είναι μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις μυθιστορήματος που διαλύει κάθε κώδικα παραδοσιακής αφήγησης. Είναι ένα από τα μυθιστορήματα (αλλά είναι μυθιστόρημα;) που μαζί με μερικά άλλα συνιστούν τον κανόνα της μοντέρνας αφήγησης.

Πρωταγωνιστής είναι ο Οράσιο Ολιβέιρα, ένας Αργεντίνος διανοούμενος μποέμ, που ζει στο μεταπολεμικό Παρίσι και μονίμως αναζητά κάτι που του διαφεύγει, κάτι που δεν μπορεί να βρει. Τον απασχολεί η «χαώδης αταξία του κόσμου» αλλά και το χάος του μυαλού του... Παλεύει με τον εαυτό του και με τους γύρω του ... Περιπλανιέται στο Παρίσι, σε δρόμους, βουλεβάρτα, γέφυρες, καφέ, πλατείες, μόνος ή με τη Μάγα, τη σύντροφό του... Βρίσκεται σε παρισινά διαμερίσματα και εμπλέκεται σε ατέρμονες συζητήσεις στη «Λέσχη του φιδιού»... Κάποια στιγμή επιστρέφει στο Μπουένος Άιρες όπου προσπαθεί να επανασυνδεθεί με φίλους από τα παιδικά του χρόνια.

Το Κουτσό διαβάζεται με πολλούς τρόπους: είτε με την κανονική συμβατική σειρά, όπως συνήθισε να διαβάζει η ανθρωπότητα επί αιώνες είτε με αλλεπάλληλα πισωγυρίσματα, σα να κάνει κάποιος κουτσό. Ο ίδιος ο συγγραφέας δίνει παραπομπές και σχετικές οδηγίες στο τέλος κάθε κεφαλαίου. Στην πραγματικότητα δεν είναι ένα βιβλίο αλλά πολλά μαζί: υπάρχουν όλων των ειδών τα κείμενα, από ειδήσεις σε εφημερίδες, ποιήματα και αποσπάσματα άλλων συγγραφέων μέχρι παραληρηματικές αφηγήσεις διανοητικά διαταραγμένων ατόμων, τραγούδια και μελωδίες τζαζ...

Ένα βιβλίο δύσκολο, που προσωπικά το απόλαυσα γιατί με ρούφηξε όπως ο Οδυσσέας του Τζόις, τα κείμενα της Βιρτζίνια Γουλφ, Η συνείδηση του Ζήνωνα του Ίταλο Σβέβο, ο Σελίν και ο Προυστ...

Ο Χούλιο Κορτάσαρ, που πέθανε στις 12 Φλεβάρη του 1984 στο Παρίσι, είναι ένας υπέροχος συγγραφέας. Εξαίρετος, γοητευτικός....

Για τον Εμμανουήλ Ροΐδη

***Απόσπασμα από το βιβλίο του Λίνου Πολίτη Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Ι' Έκδοση, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1999

«Στα 1877 ο Φιλολογικός Σύλλογος "Παρνασσός" (που είχε ιδρυθεί το 1865 και τον αποτελούσαν κυρίως νέοι) καθιέρωνε έναν δικό του δραματικό διαγωνισμό και καλούσε ως κριτή τον γνωστό μας από την Πάπισσα Ιωάννα Εμμανουήλ Ροΐδη. Η κριτική του, απορριπτική για όλα τα έργα που είχαν υποβληθεί, ήταν συνάμα και ένα βαρυσήμαντο δοκίμιο: Περί συγχρόνου ελληνικής ποιήσεως. Ο εισηγητής διαπίστωνε πως η ποίηση τότε στην Ελλάδα δεν υπήρχε, αλλά και ούτε θα μπορούσε να υπάρξει· έλειπε το κατάλληλο, κατά τη θεωρία του Taine, milieu (που ο Ροΐδης το έλεγε "περιρρέουσα ατμόσφαιρα"). Η Ελλάδα βρισκόταν σ' ένα κρίσιμο μεταίχμιο, είχε εγκαταλείψει την πατροπαράδοτη ζωή, αλλά και δε συμμετείχε ακόμα στο διανοητικό βίο των νεώτερων εθνών· ένα μεταίχμιο διόλου ευνοϊκό για την ποίηση. Από τους ποιητές που ζούσαν, ο Ροΐδης ξεχώριζε μόνο τον Βαλαωρίτη και (περιέργως) τον Παράσχο.

Στο επικριτικό δοκίμιο του Ροΐδη απάντησε ο Άγγελος Βλάχος. Οι δύο συνομιλητές διακρίνονταν και οι δύο για την οξύνοια, την πολυμάθεια και την καλλιέργειά τους. Αλλά ο Βλάχος (1838-1920) είχε περισσότερη εκτίμηση στα κατακτημένα και λιγότερη κριτική οξυδέρκεια. Του έλειπε και η ικανότητα, που την είχε ο Ροΐδης, να οσφραίνεται το καινούριο που πλανιόταν ασχημάτιστο στην ατμόσφαιρα. Εξέφραζε περισσότερο το πνεύμα της παλαιότερης γενιάς· αισθανόταν πως ανήκε στον κόσμο που είχε οργανώσει, στα πενήντα χρόνια που πέρασαν, με κάποια συνέπεια την κοσμοθεωρία του, τη γλώσσα του, την ποίησή του, και δεν είχε τη διάθεση να καταστρέψει τον κόσμο αυτό στον οποίο ανήκε. Νεώτατος, το 1857, είχε δημοσιεύσει την πρώτη του ποιητική συλλογή· ακολούθησαν άλλες το 1860, το 1875. Αλλά ποιητής δεν ήταν· η λογοτεχνία ήταν πιο αδύνατη πλευρά του, ήταν πιο πολύ λόγιος. [...]

Ο Εμμανουήλ Ροΐδης (1836-1904) ήταν προσωπικότητα διαφορετική. Γεννημένος στη Σύρο, έζησε τα παιδικά του χρόνια στη Γένοβα, και ανατράφηκε και μορφώθηκε, ως το 1863 που γύρισε οριστικά στην Αθήνα, στο εξωτερικό. Ο κοσμοπολιτισμός σφραγίζει ιδιαίτερα την προσωπικότητά του, το αναμφισβήτητο γούστο του έχει θραφεί σε ξένα πρότυπα. Η λογοτεχνία δεν είναι ασφαλώς η ισχυρότερη πλευρά της προσωπικότητας αυτής, είναι ίσως μάλιστα χαρακτηριστικό πως δεν έγραψε ποτέ του ποιήματα. Είδαμε την πρώτη του νεανική εμφάνιση, την Πάπισσα Ιωάννα· περισσότερο από τη δημιουργική πνοή στο έργο κυριαρχεί μια διάθεση σαρκαστική και ένας ορθολογισμός που φτάνει ως την απιστία· το ύφος είναι σπινθηροβόλο, αλλά και κουραστικό στην επίδειξη πνεύματος. Τα χαρακτηριστικά αυτά και το σκανδαλιστικό θέμα εξασφάλισαν στο έργο μεγάλη επιτυχία· μεταφράστηκε σε πολλές ξένες γλώσσες, προκάλεσε όμως, όπως και στην περίπτωση του Λασκαράτου, τη βίαιη αντίδραση των συντηρητικών κύκλων και της Εκκλησίας, αντίδραση που ο συγγραφέας δεν την άφησε βέβαια αναπάντητη.

Λογοτεχνικά πιο άρτια είναι μερικά διηγήματα που έγραψε ο Ροΐδης στο τέλος της ζωής του (μετά το 1890), όταν οικονομικές ατυχίες και η βαρηκοΐα του τον οδηγούν σε μιαν απομόνωση και του απαλαίνουν την υπεροπτική του στάση. Δεν είναι διηγήματα "ηθογραφικά", όπως τα περισσότερα της εποχής εκείνης, μολονότι εμπνέονται από τις αναμνήσεις της παιδικής του ζωής στη Σύρο. Η ιδιαίτερη δύναμη του Ροΐδη βρίσκεται όμως στην κριτική, και ως κριτικός άσκησε αναμφισβήτητη επίδραση σε όλη τη νεώτερη γενιά, που τον αναγνώριζε πνευματικό οδηγό. Ύστερ' από την οξύτατη διαμάχη του με τον Βλάχο το 1877, θα είναι από τους πρώτους που θα χαιρετίσει το 1888 το Ταξίδι του Ψυχάρη· και το 1893, για να υποστηρίξει τη δημοτική, θα γράψει (στην καθαρεύουσα!) μια γλωσσική μελέτη, Τα Είδωλα. Ωστόσο, σωστά παρατηρήθηκε πως, με όλη την οξύνοια και το καλλιεργημένο γούστο, λείπει από την κριτική του Ροΐδη η συνθετική ικανότητα, και ακόμα (βασικό προσόν του κριτικού) η συμπάθεια. Ελέγχει χωρίς να οικοδομεί. Αλλά για τους καιρούς εκείνους ο αμείλικτος έλεγχος ήταν, έστω και αυτός μόνο, ευεργετικός».

Πηγή: http://odaimontislogotexnias.blogspot.com/

«Σκότωσε ό,τι αγαπάς» και σκέψεις περί ταλέντου και στυλ με αυτό ως αφορμή

Συγγραφέας: Αλέξης Σταμάτης
Τίτλος πρωτοτύπου: Σκότωσε ό,τι αγαπάς
Είδος έργου: Μυθιστόρημα
Επιμέλεια: Αλέκα Πλακονούρη
Εκδόσεις: Καστανιώτης
Έτος έκδοσης: 2009



Μερικές σκέψεις με αφορμή το Σκότωσε ό,τι αγαπάς του Αλέξη Σταμάτη

**Γράφει ο «Καλοπροαίρετος»

Ο Σταμάτης είναι ένας από πολλούς σύγχρονους έλληνες στυλίστες - μιλάμε προσώρας για μυθιστορήματα. Προσθετέοι η Τριανταφύλλου, η Ζατέλλη, η Μπουραζοπούλου, ο Ζουργός και κάμποσοι νεότεροι.

Στυλ· ύφος· αυτό είναι το παν, το στόρι είναι δευτερεύον, και οι ήρωες τριτεύον: βγάλε από τον Τουργκένιεφ, την Ώστεν, τον Τζέιμς -είτε τον Χένρυ είτε τον Τζόις-, τον Μυριβήλη ακόμα, το στυλ, και θα πρέπει να στερεώσεις οδοντογλυφίδες στα βλέφαρα για να μη σε πάρει ο ύπνος.

Και από στυλ ο Σταμάτης έχει καντάρια.

Στις μέρες μας, η συγγραφή μυθιστορήματος έχει μπει σε καλούπια. Δεν μιλώ για μεμονωμένα τιπς των καθιερωμένων συγγραφέων, τέτοια υπάρχουν από πάντα. Μιλώ για μονογραφίες, για πολυσέλιδα βιβλία-τσελεμεντέδες.

Η μεθοδολογία συγγραφής, υπό την επικεφαλίδα «δημιουργική γραφή», αποτελεί αντικείμενο πολυήμερων σεμιναρίων και εργαστηρίων, από την ύλη των οποίων δεν λείπουν οι ασκήσεις. Ασκήσεις, πώς το λένε, ντριλλς. Πώς εξοικειώνεσαι και εμπεδώνεις την ηλεκτρομαγνητική επαγωγή; Λύνοντας ασκήσεις· όχι βλέποντας τη λύση πριν παιδέψεις το πρόβλημα όσο μπορείς: λύνοντας, και όπου φτάσεις. Ε, το ίδιο συμβαίνει και στη συγγραφή.

Και πώς οι ήρωες και το στόρι έπονται του στυλ; Μήπως επιχειρούμε να χτίσουμε σπίτι ξεκινώντας από τα κεραμίδια; Μήπως πάμε να φορέσουμε το γιλέκο πάνω από το σακάκι;

Ποσώς.

Το αίτημα είναι ότι η συγγραφή είναι εργασία, και ως τέτοια απαιτεί συστηματική, επαγγελματική -από πλευράς αφιερούμενων χρόνου και ενέργειας- ενασχόληση.

Έρευνα. Μελέτη. Συγγραφή. Ανάγνωση. Διόρθωση. Υποτίθεται ότι με την αδιάκοπη επανάληψη των πέντε αυτών σταδίων αποκτά κάποιος στυλ, ύφος γραφής, διακριτό, ιδανικά μονοσήμαντο.

Το σκεπτικό είναι ότι, αν έχεις αποκρυσταλλώσει στυλ, το στόρι θα γεννηθεί, εξελιχθεί, ανατραπεί μία ή περισσότερες φορές (ιστορία, ακόμα και σε μέγεθος μπονσάι, χωρίς ανατροπή είναι πιο αδιάφορη και από κατάλογο με ψώνια) και ολοκληρωθεί από μόνο του· όσο για τους ήρωες, θα γεννήσουν τον εαυτό τους, θα προκύψουν κι αυτοί μόνοι τους, όπως ο Πήγασος ξεπήδησε από τον λαιμό της Μέδουσας όταν ο Περσέας της έκοψε το κεφάλι.

Δεν είναι σημερινή η θεωρία ότι, σε κάποιο χρονικό σημείο της συγγραφής, οι ήρωες αρχίζουν ν' αυτονομούνται, να δρουν και ν' αλληλεπιδρούν, να κάνουν του κεφαλιού τους, και να ολοκληρώνουν μόνοι τους το έργο, ανεξάρτητα από τη βούληση του συγγραφέα, περιορίζοντας τον τελευταίο σε ρόλο έκθαμβου παρατηρητή και απλού καθ' υπαγόρευση γραφέα.

Η σύγχρονη προσθήκη είναι ότι, ακόμα και όταν συναντήσει τον εφιάλτη του, το περίφημο writer's block, άλλως σύνδρομο της λευκής σελίδας, αυτό που έχει να κάνει ο συγγραφέας είναι να συνεχίσει την καθημερινή συγγραφική ρουτίνα του σύμφωνα με τις ρετσέτες σαν να μη συμβαίνει τίποτα, και το ξεμπλοκάρισμα θα έρθει από μόνο του.

Η κεντρική ιδέα όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ: δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως ταλέντο στην τέχνη· ο αυτοφυής Τιτσιάνο ή Μπετόβεν ή Πραξιτέλης ή Ντίκενς, που καταπλέει από το απομονωμένο νησί του, υποσκελίζει αέρα όλους τους ομοτέχνους του και φτάνει ανίδρωτος στην κορυφή του Παρνασσού, απλώς δεν υφίσταται.

Από το ευφυολόγημα του Φώκνερ, ότι η συγγραφή είναι 99% ταλέντο, 99% πειθαρχία και 99% δουλειά, κρατώ τα δύο τελευταία.

Ευνοϊκές συνθήκες (οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον) και συγκυρίες (δάσκαλος / μέντορας / πυγμαλίων, ευκαιρίες), ναι, υπάρχουν· χάρισμα, ναι, να το συζητήσουμε· κλίση, ναι, επίσης. Αυτά όμως συντέμνουν ή ομαλύνουν τον δρόμο, δεν τον καταργούν· το μοναχικό, επίμονο και επίπονο στρατοκόπημα δεν υπάρχει τρόπος να αποφευχθεί.

Ταλέντο, με την έννοια ότι ξεφυτρώνει μέσα από τα μαρούλια ο δεύτερος Χεμινγουέι και ξεφουρνίζει το νέο Για ποιον χτυπά η καμπάνα, όχι, δεν υπάρχει· τουλάχιστον όχι χωρίς να μελετήσει και, κυρίως, χωρίς να γράψει, να σκίσει και να ξαναγράψει εξυπαρχής την ίδια παράγραφο εκατό φορές, και χωρίς να μπαινοβγάλει στο ίδιο σημείο μιαν άνω τελεία είκοσι φορές, μέχρι τελικά ν' αποφασίσει την πλήρη αναδιατύπωση των δέκα αποπάνω και των δέκα αποκάτω αράδων, σε μια στικτική ακολουθία που δεν περιλαμβάνει άνω τελεία.

Έχω ένα φθέγμα: Ταλέντο ίσον χάρισμα συν σκυλίσια δουλειά, και συχνά μόνο το δεύτερο χωρίς το πρώτο.

H συγγραφή διδάσκεται· ναι, διδάσκεται, όπως η μαγειρική - δεν μίλησα τυχαία πιο πάνω για ρετσέτες και για τσελεμεντέδες. Η ψευδαίσθηση ότι έχω ταλέντο, άρα ξέρω να γράφω και δεν έχω τίποτα να μάθω, μέχρι και επιβλαβής μπορεί ν' αποδειχθεί, αν με οδηγήσει στην πλάνη ότι δεν υπάρχει ανάγκη να επιδιώξω να βελτιωθώ διαμέσου συγκεκριμένων, μονότονων, αλλά αποτελεσματικών μεθόδων.

Ενόψει αυτού του εξορθολογισμού και τυποποίησης της συγγραφής, αναμενόμενο ήταν να βγουν και σχήματα αποτύπωσης και παρακολούθησης της πορείας της.

Έβλεπα κάποια σχετικά εργαλεία· λίγο διαφέρουν στην πολυπλοκότητα από τα διαγράμματα των μεθόδων χρονοπρογραμματισμού έργων PERT και CPM.

Έβλεπα και κάποιους τυφλοσούρτες, εννοώ, σχήματα οργάνωσης και παρακολούθησης της ημερήσιας προόδου του λογοτεχνήματος - γιατί είπαμε, η συγγραφή είναι δουλειά πλήρους απασχόλησης· τα roadmap planners των διευθυντικών στελεχών των πολυεθνικών, λιτότερη γραμμογράφηση και αδρότερη ανάλυση έχουν.

Φυσικά, όσοι οι συντάκτες αυτών των εργαλείων και τυφλοσουρτών, τόσες και οι μορφές τους.

(Προσωπικά, το πιο ενδιαφέρον που έχω δει είναι ένα ημερολόγιο που εκ πρώτης όψεως έμοιαζε... με κάτοψη αρχαίου αμφιθεάτρου ή με σύστημα πολικών συντεταγμένων χωρίς το βορειοδυτικό τεταρτημόριο· εκ δευτέρας, μου φάνηκε εξαιρετικά λειτουργικό και παραστατικό.)

Αυτά τα σχήματα είναι άριστα για αυτοέλεγχο - αν τα συμπληρώνεις με ειλικρίνεια. Θέλω να πω, αν τη σπατάλη χρόνου σε κουτουρού ιστοπεριήγηση, κοινώς χαζοσερφάρισμα, την πιστώνεις στην παράμετρο «Έρευνα», κανείς δεν πρόκειται να σε ελέγξει, δεν έχεις να λογοδοτήσεις κάπου παρεκτός στον εαυτό σου· αν θέλεις να αυτοεξαπατάσαι ότι με αυτό τον τρόπο δουλεύεις πάνω στο βιβλίο σου, είσαι ελεύθερος να το κάνεις.

Μέχρι και λογισμικά έχουν αναπτυχθεί, που βοηθούν τον επίδοξο συγγραφέα κατά την κατάστρωση του έργου του· σχεδόν το συγγράφουν για λογαριασμό του.

Αλλά λέγαμε για τον Σταμάτη και το βιβλίο του. Τι σχέση έχει με όλα τα παραπάνω;

Το Σκότωσε ό,τι αγαπάς δεν είναι μόνο ένα γερό σύγχρονο μυθιστόρημα, εννοώ, γραμμένο με τον σύγχρονο τρόπο γραφής· δεν είναι μόνο ένα υφολογικό υπόδειγμα· είναι μια σπουδή στη δημιουργική γραφή, ένα, όχι απλώς εγχειρίδιο, αλλά εντατικό σεμινάριο ή και εργαστήριο επ' αυτής - άλλωστε κάπως έτσι είναι η δομή και η μορφή του βιβλίου, αρχής γενομένης από τον ίδιο τον τίτλο, που είναι μια βασική οδηγία, δεν την αναλύω εδώ μη σποϊλεριάσω.

Σημαντικό: τόσην ώρα λέμε για μυθιστορήματα. Το συγκεκριμένο έχει μεταφερθεί και στο θέατρο.

Και ποιος έχει κάνει, για την ακρίβεια, έχει τον αποφασιστικό ρόλο, στην προσαρμογή; Σωστά, ο ίδιος ο Σταμάτης.

Ευλόγως, αν και το στόρι και οι ήρωες είναι οι ίδιοι, η σχέση του μυθιστορήματος με το θεατρικό Σκότωσε ό,τι αγαπάς είναι χαλαρή, αν όχι υποτυπώδης.

Αναμενόμενο: άλλοι οι κανόνες και οι κώδικες της μιας μορφής γραπτού λόγου, άλλοι του άλλου. Μολαταύτα, η εξοικείωση, η κατοχή των κανόνων και κωδίκων της μιας, και η προϋπηρεσία στην πρακτική εφαρμογή τους, βλέπε συγγραφή, βοηθούν στη γρηγορότερη αφομοίωση και κατάκτηση των αντίστοιχων της άλλης, που έτσι κι αλλιώς, καταγραμμένοι και τυποποιημένοι είναι κι αυτοί.

Έχει γράψει και άλλα θεατρικά ο Σταμάτης. Παλαιότερα είχε εκδώσει και ποίηση. Έχει συγγράψει και κινηματογραφικά σενάρια· δεν με εκπλήσσει, έχει σπουδάσει (και) σινεμά, το προσπερνώ.

Και έστω ότι στο Σκότωσε ό,τι αγαπάς, το πεζό ή το θεατρικό, αδιάφορο, διαβλέπει κάποιος μουσικοσυνθέτης μια δυνητική όπερα. Τι χρειάζεται τότε; Λιμπρέτο, παναπεί θεατρικό μεν, αλλά με πρόσθετους, ιδιοταγείς κανόνες. Και ποιος θα ήταν τότε ο καταλληλότερος για να το συγγράψει; Ακριβώς, ο ίδιος ο συγγραφέας εκατέρου. Αν μπορείς να προσαρμόσεις το μυθιστόρημά σου σε θεατρικό, μπορείς και σε λιμπρέτο για όπερα: μαθαίνεις και ακολουθείς τους κανόνες και τους κώδικες, ακολουθείς τα ίδια πέντε βήματα, έρευνα - μελέτη κ.ο.κ., και αυτό είναι. Η διαφορά ότι το θεατρικό γράφεται πάντα πριν την -τυχόν- ανάρρησή του στη σκηνή, ενώ το λιμπρέτο γράφεται, ολόκληρο ή μέρη του, είτε πριν, είτε παράλληλα με, είτε μετά τη μουσική, μικρή σημασία έχει.

Είπαμε: η τεχνική συγγραφής, και ενιαία για όλα τα είδη γραπτού λόγου είναι, και λεπτομερώς αποτυπωμένη είναι, και διδάσκεται· το στυλ διαμορφώνεται και καλλιεργείται.

Ποιος θα μπερδέψει το σινεμά του Βούλγαρη με του Κούνδουρου; Ποιος δεν θα ξεχωρίσει από τις πρώτες σελίδες ότι αυτό είναι Καραγάτσης και εκείνο Τερζάκης;

Έργα εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους, παρότι βασίζονται στις ίδιες τεχνικές και δραματουργικές αρχές· και άμεσα αποδόσιμα στον δημιουργό.

Αυτό είναι στυλ.

Ο συγγραφέας, στην ουσία, ερανιστής είναι: μελετά παλαιότερους και σύγχρονούς του συγγραφείς, διαβάζει ποικίλες συγγραφικές θεωρίες -ενίοτε αντικρουόμενες μεταξύ τους-, επιλέγει όσα ταιριάζουν στη νοοτροπία του, τα χωνεύει, και τα προσαρμόζει αναλόγως, προσθέτοντας συν τω χρόνω όλο και περισσότερες δικές του τεχνικές και μανιέρες, σ' ένα αενάως διαμορφούμενο και εξελισσόμενο προσωπικό στυλ.

Αενάως, μάλιστα· αλίμονο αν ο Αγγελόπουλος της «Αναπαράστασης» του 1970 ήταν ίδιος με τον Αγγελόπουλο του «Βλέμματος του Οδυσσέα» του 1985· αλίμονο αν ο Κουμανταρέας, από το 1967 και Το αρμένισμα μέχρι το 1997 και το Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω, δεν είχε κάνει, όχι βήματα, κβαντικά άλματα προόδου.

Ωραίος ο Σταμάτης. Τον συνιστώ.

Νέα κυκλοφορία - «Της πέτρας και της μνήμης» του Βαγγέλη Ζαφειράτη

Μια ξεχωριστή ποιητική φωνή από τους Αγίους Σαράντα, ο Βαγγέλης Ζαφειράτης έχει εκδώσει πέντε ποιητικές συλλογές, έχει μεταφράσει στην αλβανική γλώσσα Έλληνες πεζογράφους και ποιητές, καθώς και αλβανική ποίηση στην ελληνική γλώσσα. Ποιητικές του συλλογές και πεζά μεταφράστηκαν και κυκλοφόρησαν στη Βουλγαρία και στην Αλβανία. Η συλλογή Της πέτρας και της μνήμης είναι το πιο πρόσφατο έργο του. (Η. Ο.)

Συγγραφέας: Βαγγέλης Ζαφειράτης
Τίτλος πρωτοτύπου: Της πέτρας και της μνήμης
Είδος έργου: Ποίηση
Εκδόσεις: Φιλύρα
Έτος έκδοσης: 2021

**Γράφει η Αλεξία Αθανασίου

Τον Βαγγέλη Ζαφειράτη, τον ποιητή των Αγίων Σαράντα, δεν το 'φερε η τύχη να τον συναντήσω όταν ήλθε στην Κέρκυρα, πριν τρία χρόνια, να παρευρεθεί στην εκδήλωση που διοργάνωσε προς τιμήν του η Αναγνωστική Εταιρία. Όμως διαβάζοντας τώρα τη νέα του ποιητική συλλογή Της πέτρας και της μνήμης, των εκδόσεων Φιλύρα, νιώθω σαν να γνωρίζω από καιρό τον λογοτέχνη (ποιητής, πεζογράφος, μεταφραστής, ανθολόγος) και άνθρωπο Βαγγέλη Ζαφειράτη.

Στην πρώτη ενότητα «ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ» οι πέτρες (είτε πρόκειται για τα βράχια των τοπίων, είτε για τις ανθρώπινες υπάρξεις) είναι «πέτρες σοφές», «πέτρες ομιλούσες», «πέτρες μπαρουτοκαπνισμένες», «πέτρες ξεχασμένες», «άγνωστες πέτρες που έγιναν ναός», «πέτρες του βουνού», «πέτρες που κοσμούνται με ρόδακες», «πέτρες πυρωμένες», «πέτρες κοφτερές», «λαξευτές πέτρες», «σκόρπιες πέτρες», «μελαγχολικές», «χορταριασμένες», «ρυτιδωμένες», «λυπημένες πέτρες»... Σ' έναν κόσμο απόκοσμο («τόπος πυρπολημένος», «σήμαντρα του σκοτεινού φωτός», «βουβά καμπαναριά», «του Αώου ο θρήνος ο πολυφωνικός», «κραυγές των ακρωτηριασμένων δέντρων», «έρημα, γερασμένα σπίτια», «πηχτό μαύρο σκοτάδι»), που κυριαρχούν η ερείπωση, η σιωπή, ο πόνος, η εγκατάλειψη, η έσχατη απελπισία, η απομόνωση («Οι πόρτες μας ταμπουρωμένες, / οι ψυχές μας κλειστές»), η ματαίωση («Αιχμάλωτοι / στην ωραία αγαπημένη μας πόλη, / βλέπουμε να χάνεται μακριά μας, / στην ομίχλη του ορίζοντα, / το τελευταίο πλοίο της γραμμής, / αυτό που δεν προλάβαμε»), με τον ποιητή ν' αναρωτιέται κλείνοντας την ενότητα «τις πέτρες της απογοήτευσης / ποιος θα τις σηκώσει, / στη θέση τους / ποιοι μάστοροι θα τις τοποθετήσουν!»

Στη δεύτερη ενότητα «ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ» ακολουθούμε τον ποιητή στ' οδοιπορικό του σε τόπους που το παρελθόν και το μέλλον σφιχταγκαλιάζονται καθώς τα όριά τους καταργούνται «Ουράνιο τόξο / στεφανώνει τον Πύργο του Βελεστινλή, / την ώρα που στης Παννονίας το απόβραδο / στο βάθος του ορίζοντα και στις ομίχλες του ονείρου / αχνοφέγγει και χάνεται η Αργώ...». Οι θρύλοι της δημοτικής ποίησης αλλά και η ίδια η ιστορία μοιάζουν να ζωντανεύουν μες στη σαγήνη, τ' όνειρο και τη μέθη της νύχτας, λες και γυρεύουν δικαίωση. «Μοναχικός, νυχτερινός ταξιδιώτης / στου Δούναβη τα σκοτεινά νερά, / στο φωτεινό πέρασμα του Αράχθου / και του Ευφράτη, / αναζητώντας τη μοίρα την πικρή / των τριών κακογραμμένων αδελφάδων», «κι εγώ σ' αναζητώ για αιώνες τώρα, / πριγκίπισσα και αδελφή, / στα πέτρινα δρομάκια του δειλινού...» «Στον ιερό κάμπο / των λυπημένων κοτσυφιών / νύχτα απέραντη, πηχτό σκοτάδι» [....] «Σκιές του νεκρού ιππικού / που ξαναζωντανεύουν / σε θέση μάχης νεκροί τοξότες. / Απόηχοι μακρινοί μες στη νυχτιά / κλαγγές σπαθιών και τύμπανα πολέμου, / τύμπανα του χθες και της βροχή» (Κοσσυφοπεδιο 1389-2019). Ιόνιο με τον αισθησιασμό του («Ανέβηκε στο βράχο το γυμνό, / γυμνή και ανθισμένη, / τόξο θανατηφόρο / στου ήλιου τα χέρια»), Ωρικός, Συγγιδόνα, Βελιγράδι, Βουδαπέστη, Βουθόη, Μπεράτι, Πουλχερούπολη, όχθες του Νέβα, Κοσσυφοπέδιο... Ο αναγνώστης παρασύρεται απ' την ονειρική σαγήνη των τόπων ξεχνώντας κάπου την τραγικότητα, την οδύνη που βίωσαν (και βιώνουν), ώσπου ο ποιητής τον προειδοποιεί στο προτελευταίο ποίημα της συλλογής: «Απ' εδώ, πέρασαν οι Βάρβαροι».

Λόγος στιβαρός, συναρπαστικός· βαθύτατα υπαρξιακός στην αγωνία του, αλλά και πολιτικός. Εικόνες (οπτικοακουστικές) εξαίσιας έντασης και λυρικότητας με τα στοιχεία-στοιχειά της Φύσης μ' ενσυναίσθηση να υπογραμμίζουν το ανθρώπινο δράμα, συμπάσχοντας. Γραφή λαξευμένη, με ταλέντο, στην Πέτρα και τη Μνήμη της αυθεντικότητας, σ' ένα ποιητικό βιβλίο που αξίζει, με σεβασμό, να διαβαστεί.

Θα παραθέσω ολόκληρο κι ένα πολύ ιδιαίτερο «πέτρινο» τραγούδι της συλλογής που σφύζει από ζωτικότητα και στο οποίο η Πέτρα -σαν με φυσικό τοκετό- γεννάει την «Πετροπέρδικα».

Με το πρώτο άγγιγμα της πρωινής αχτίνας
σχίστηκε το σώμα της,
άνοιξε η πέτρα.
Μια πετροπέρδικα ελευθερώθηκε,
πέταξε χαρούμενη,
χαιρέτησε το φως.

«Η τέχνη του πολέμου» του Σουν Τζου

Συγγραφέας: Sun Tzu (孫子)
Τίτλος πρωτοτύπου: The art of war (孫子兵法)
Είδος έργου: Δοκίμιο, Μελέτη
Εποχή έκδοσης στην κινεζική γλώσσα: 5ος αιώνας π.Χ.
Ελληνικός τίτλος: Η τέχνη του πολέμου
Μετάφραση: Έφη Καλλιφατίδου
Εκδόσεις: Οξύ
Έτος 1ης έκδοσης: 2008

**Γράφει η Αντιγόνη Ξούρη

Η τέχνη του πολέμου είναι ένα βιβλίο της παγκόσμιας πολεμικής στρατηγικής που η πρώτη του έκδοση χρονολογείται πριν 2,500 χρόνια. Δεν θεωρείται από τα εύκολα βιβλία στην κατανόηση, όσον αφορά αναγνώστες που δεν είναι γνώστες με το αντικείμενο. Παραταύτα, για αυτόν ακριβώς τον λόγο, είναι απαραίτητο να διαβαστεί. Η τριβή του νου που προκύπτει μέσα από τα νοήματα που βγάζει θα εκπλήξει και τον πιο απαιτητικό παρατηρητή του συγκεκριμένου λογοτεχνικού έπους.

Περιληπτικά, στις σελίδες του περιγράφονται τακτικές σχεδιασμού, καθώς επίσης και στρατηγικές πολέμου. Ο τρόπος παρουσίασής τους είναι λιτός και απλοϊκός, αλλά παράλληλα διανοητικά εξελιγμένος. Οι προτάσεις του χαρακτηρίζονται από μια πρωτοφανή δυναμικότητα στο σχήμα λόγου. Αυτό που εντυπωσιάζει και είναι το κλειδί της επιτυχίας του είναι το εξής: Αν λάβουμε υπόψιν τις συμβουλές που δίνονται, όχι τόσο με την κυριολεκτική έννοια αλλά με μια μεταφορική έννοια, το αποτέλεσμα είναι καταιγιστικό. Μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή στη σύγχρονη καθημερινότητα ένα μεγάλο μέρος από αυτές.

Συνοψίζοντας, αξίζει να αφιερωθεί χρόνος για την μελέτη του, μιας που τα οφέλη είναι τεράστιας σημασίας στην σύγχρονη εποχή. Κλείνοντας, ας σημειωθεί πως ο συγγραφέας του έργου, ο Σουν Τζου, υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους στρατηγούς στην ιστορία της Κίνας.

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.politeianet.gr/

Νέα κυκλοφορία - «Μαγικά ταξίδια» - Κείμενα για τον κινηματογράφο του Νίνου Φένεκ Μικελίδη

Ο Νίνος Φένεκ Μικελίδης, 60 και πλέον χρόνια, ασχολείται με τον Κινηματογράφο. Έγραψε την πρώτη του κριτική σε ηλικία 16 ετών κι από τότε πληθώρα κείμενων του έχουν δημοσιευθεί σε έγκριτα έντυπα όπως η Ελευθερία (της Κύπρου), η Νέα Εποχή, Τα Κυπριακά Χρονικά και η Χαραυγή. Ταινίες που αγαπήθηκαν από το κοινό, σκηνοθέτες επαναστάτες στην τέχνη τους, ηθοποιοί με σπουδαίο υποκριτικό ταλέντο αναλύθηκαν και σχολιάστηκαν από την πολύ ενδιαφέρουσα ματιά του. Τα Μαγικά Ταξίδια είναι ένα μέρος από αυτά τα κείμενα κι αφορούν την περίοδο 1959-1974, μια περίοδο πολύ δημιουργική –συναρπαστική– για την έβδομη τέχνη. (https://iolcos.gr/eshop/)

Συγγραφέας: Νίνος Φένεκ Μικελίδης
Τίτλος πρωτοτύπου: Μαγικά ταξίδια - Κείμενα για τον κινηματογράφο 1959-1974
Είδος έργου: Κινηματογραφική κριτική
Εκδόσεις: Ιωλκός
Έτος έκδοσης: 2021

...Δεν είναι τόσο το θέμα που ενδιαφέρει τον Κιούμπρικ όσο ο τρόπος που θα το μεταχειριστεί. Πραγματικά, ο τρόπος που το μεταχειρίζεται είναι καταπληκτικός...

...Ο Μπουνιουέλ, στο βάθος, είναι ένας από τους μεγαλύτερους ηθικολόγους του παγκόσμιου κινηματογράφου, που παίρνει θέση πλάι σ’ έναν Τσάπλιν και έναν Αϊζενστάιν...

...Ο Κοκτό είναι ο μόνος που προσπάθησε να μεταφράσει την ποίηση, και εννοώ την ποίηση στην κυριολεξία της, κινηματογραφικά. Οι ταινίες του, τουλάχιστον οι περισσότερες, είναι κομμάτια από τον εαυτό του ποιητή, ακριβώς όπως αναφέρει και ο ίδιος στη «Διαθήκη» του...

...Ο Μπέργκμαν αφαιρεί κάθε περιττό στοιχείο και αφήνει τους ηθοποιούς του να δώσουν, όσο καλύτερα μπορούν, τη σύγκρουση αυτή της διπλής προσωπικότητας του ανθρώπου...

(Από την παρουσίαση του βιβλίου στο οπισθόφυλλο)

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.politeianet.gr/

«Ποίημα σπαθί» - Ποιητική συλλογή της Αλεξίας Αθανασίου

Συγγραφέας: Αλεξία Αθανασίου
Τίτλος πρωτοτύπου: Ποίημα σπαθί
Είδος έργου: Ποίηση
Εκδόσεις: 24 Γράμματα
Έτος έκδοσης: 2021

Πολύ πρωτότυπη και ελκυστική, η ποίηση της Αλεξίας Αθανασίου ταξιδεύει τον αναγνώστη μέσα από συναισθήματα, από τόπους και εποχές, από ιστορικούς σταθμούς και πρόσωπα, μέσα στον ίδιο τον χρόνο. Ποιήματα που σε παρασέρνουν με την ήπια αφήγησή τους, για να ξεπροβάλλει αιφνίδια μια ιδέα ή ένα γεγονός που σε ταράζει, σαν να άνοιξε μια κουρτίνα ξαφνικά και να συνειδητοποίησες ότι υπάρχει ένα κρυμμένο παράθυρο από πίσω που σου δημιουργεί μια καινούρια προοπτική, μια βαθύτερη αντίληψη των πραγμάτων. Συγγραφέας επίσης έργων επιστημονικής φαντασίας, η Αλεξία Αθανασίου έχει να προσφέρει μια φρέσκια πινελιά στην νεοελληνική μας ποίηση. (Η. Ο.)

Πεφταστέρια

           «Ήτανε, θε μου, μια φορά,
           τρεις νέοι, τρεις φίλοι, τρία παιδιά»
                Αιμιλία Δάφνη

Κάπου
στην Οξιτανία,
ένας τροβαδούρος
ένας μοναχός
κι ένας πρίγκιπας
κάθονται σιμά στο τζάκι
σιγοπίνοντας κρασί.
Θρύλους ιστορεί
ο τραγουδιστής,
με φωνή που δάκρυα φέρνει
το λαούτο του κεντάει
ο καλόγερος
μυστικά δοξολογώντας
το Θεό,
οίνο – νέκταρ
με μέλι και βότανα
συνεχώς κερνάει
ο ευεργέτης τους.
Νέοι· όμορφοι· και χαρούμενοι.-
Τον επόμενο
χρόνο, δίχως έλεος, τους πήρε η Πανώλη.

Σ' αυτό το Τώρα

«Ονειρώξεις ονείρων
στερημένων από κάθε πιθανότητα πραγμάτωσης
είν' η ζωή μας» υποστήριξες.
«Όσες φορές κι αν φτιάχνονταν
ο κόσμος μας
πάντα οι πρωτόπλαστοι
στην άλικη λαμπρότητα του μήλου
την άγνοια θα θυσίαζαν,
Αμετανόητοι
ο Πούσκιν και ο Mishima
(ζωές πολλές αν είχαν)
τη ντελικάτη σάρκα τους
-σε όλες αυτές-
στην αιχμηρότητα θα κάρφωναν του ξίφους.
Γελώντας άφοβα ο Μαβίλης
ξανά μέσα σε κρότους όπλων θα ξεψύχαγε
κοιτώντας το αίμα του να ρέει».
«Σ΄ αυτό το Τώρα
η πείρα και η σοφία
δεν μας σώζουν» αποφάνθηκες
και, κατηφής, στη σκόνη εξαϋλώθηκες
των δερματόδετών σου τόμων.

Βρείτε το βιβλίο: https://24grammata.com/

«Κραυγές στην έρημο» - Ποιητική συλλογή του Γρηγόρη Σακαλή

Συγγραφέας: Γρηγόρης Σακαλής
Τίτλος πρωτοτύπου: Κραυγές στην έρημο
Είδος έργου: Ποίηση
Εκδόσεις: Ενδυμίων
Έτος έκδοσης: 2020

Η ποίηση του Γρηγόρη Σακαλή έχει κάτι το πολύ ιδιαίτερο στο σημερινό νεοελληνικό λογοτεχνικό γίγνεσθαι. Είναι μια πιστή επιστροφή στις ίδιες τις ρίζες της ποίησης, στην ουσία της: αυθεντική, λιτή και ανεπιτήδευτη, εκφραστική και -πάνω από όλα- έντιμη. Ο Σακαλής δεν δημιουργεί λεκτικές φιοριτούρες, δεν καταφεύγει σε ψυχολογικά ή «ψυχολογικοφανή» τερτίπια, δεν διακατέχεται από αυτό το είδος της αλαζονείας και της αυτοαναφοράς που τόσο έντονα χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της σημερινής λογοτεχνικής πραγματικότητας. Με λίγα λόγια δεν γράφει για τους λίγους, αλλά για κάθε άνθρωπο που αναζητά μια διέξοδο από το τέλμα στο οποίο έχει περιπέσει η ζωή του, από την κοινωνική αδικία που υφίσταται, από την έρημο που βιώνει στην καθημερινότητά του. Και, όπως οφείλει να κάνει ένας καλός φίλος, ακούει τις κραυγές του και ενώνει τη φωνή του μαζί του, μερικές φορές με πόνο κι άλλες φορές με έναν σπουδαίο, ρέοντα και φωτεινό λυρισμό. Οι Κραυγές στην έρημο λοιπόν δεν είναι ένας απλός τίτλος ποιητικής συλλογής, αλλά η περιγραφή ουσιαστικά του βιβλίου του. Ένα βιβλίο που αξίζει σίγουρα να διαβαστεί. (Η. Ο.)

Το ποίημα

Το ποίημα δεν έχει ανάγκη
από πολλά στολίδια
το πολύ στόλισμα
το κάνει να μοιάζει με λατέρνα
όμορφο αλλά γερασμένο, παλιομοδίτικο
μέσα στις πολλές ελληνικούρες
χάνεται αυτό που έχει να πει
αν έχει
απ’ τις ατέλειωτες αοριστίες
το μυαλό δεν συγκρατεί τίποτε
το ποίημα
πρέπει να σ’ αγκυλώνει σαν βελόνα
να σε πονάει
μπορεί κάποια στιγμή
και να γελάσεις
μα συνήθως θα είναι
ένα γέλιο πικρό
είναι απόσταγμα
δεν είναι ποταμός
είναι από αίμα
δεν είναι ψυχαγωγία.

Ιερή μανία

Τη νύχτα κοιτώ
τ΄ αστέρια να χορεύουν
σε μια μουσική συμπαντική
που ασυναίσθητα
μπαίνει μέσα στο σώμα μου
και κυλάει ατελείωτα
οι ώρες της νύχτας
φαίνονται αιώνες
και όταν επιτέλους χαράζει
βγαίνει ένας ήλιος λατρευτικός
αγκαλιάζει το κορμί μου
το θερμαίνει
δεν έχω ανάγκη από ύπνο
σ΄ αυτή την ιερή μανία στην οποία ζω
το καλό και το κακό
φαίνονται σαν να μην υπάρχουν
και ο κόσμος είναι
ένας επίγειος παράδεισος.

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.protoporia.gr/

«Δύναμη, οι 48 Νόμοι της» των Ρόμπερτ Γκρην και Τζοστ Έλφερς

Συγγραφείς: Robert Greene & Joost Elffers
Τίτλος πρωτοτύπου: The 48 Laws of Power
Είδος έργου: Αυτοβοήθεια, Έρευνα, Βιογραφίες
1η έκδοση στην αγγλική γλώσσα: Viking Penguin, 1998
Ελληνικός τίτλος: Δύναμη, οι 48 Νόμοι της
Μετάφραση: Σοφία Λειβαδοπούλου
Εκδόσεις: Έσοπτρον
Έτος έκδοσης: 2000

**Γράφει η Αντιγόνη Ξούρη

Έχοντας πάρει τις καλύτερες κριτικές παγκοσμίως και παραμένοντας Best Seller για μεγάλο χρονικό διάστημα, το βιβλίο Δύναμη, οι 48 Νόμοι της έγινε σταθμός στην ιστορία των βιβλίων αυτοβοήθειας και έρευνας. Τα περιεχόμενά του ξυπνάνε τη διανόηση μια και το κύριο ερώτημα που απαντάται είναι το εξής: Πώς οι ιστορικές προσωπικότητες κατάφεραν μέσα από νόμους –άγραφους και άτυπους– να κατορθώσουν να φτάσουν στην κορυφή. Ποια είναι τα παιχνίδια εξουσίας που ασκούσαν, ποιες οι στρατηγικές κινήσεις τους και τέλος ποιο ήταν το αποτέλεσμα.

Δεν πρόκειται για μια απλή λίστα τετριμμένων συμβουλών. Είναι ένα έργο 550 σελίδων, καλογραμμένο, με καθαρό λόγο και επιχειρήματα. Γραμμένο από δύο ανθρώπους γνώστες της ανθρώπινης ψυχολογίας, αλλά ταυτόχρονα ικανούς ερευνητές της ιστορίας από αρχαιοτάτων χρόνων έως και σήμερα.

Είναι ένα βιβλίο που μπορεί να μελετάται συχνά και σίγουρα δεν μπορεί κανείς να το αφήσει στην άκρη αφού το έχει διαβάσει. Ξεκινώντας από την περίληψη, είναι χωρισμένο σε 48 κεφάλαια όπου απεικονίζονται οι 48 Νόμοι της Δύναμης. Σε κάθε κεφάλαιο υπάρχει η θέση, τα διάφορα μέρη, η τήρηση του εκάστοτε νόμου, παραδείγματα βιογραφικά από ιστορικές φιγούρες, ερμηνείες, η μη τήρηση του νόμου, τα κλειδιά της δύναμης και η εικόνα. Κάθε κεφάλαιο είναι οργανωμένο με αυτό τον τρόπο.

Δεν προορίζεται για σεμνότυφους αναγνώστες, καθώς τα περιεχόμενα του είναι προκλητικά τοποθετημένα. Αυτό σαφώς δεν σημαίνει πως χάνεται το μέτρο της σωστής διαγωγής. Κλείνοντας, αποτελεί ένα «διαμάντι» για την βιβλιοθήκη εκείνων που αναζητούν εκτεταμένες πληροφορίες πάνω στα ζητήματα δύναμης και εξουσίας.

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.protoporia.gr/

«...και δικαιοσύνη για όλους» - Μυθιστόρημα του Σπύρου Φλώρου

Η βαθιά, πλήρης νοημάτων και καθαρή γραφή του Σπύρου Φλώρου σε ένα μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε πρόσφατα και του αξίζει να βρει τη θεση του στη βιβλιοθήκη μας.

Συγγραφέας: Σπύρος Φλώρος
Τίτλος πρωτοτύπου: ...και δικαιοσύνη για όλους
Είδος έργου: Μυθιστόρημα
Εκδόσεις: Κέδρος
Έτος έκδοσης: 2021

Ποια είναι τα όρια του ανθρώπου; Ποιες δυνάμεις κρύβει μέσα του; Ποιες αδυναμίες; Γελά ο Θεός; Θα ήταν μια λύση ένας γελαστός Θεός; Μπορεί να φέρει την Ανάσταση ένα κορίτσι που λέει «άφησέ με να σε αγαπήσω, άνθρωπε»; Στο παλκοσένικο της ζωής ποιο ρόλο παίζει η αγάπη, η δικαιοσύνη Θεού κι ανθρώπου, ο έρωτας, ο θάνατος; Γίνονται θαύματα;

Μέσα σε αυτό το βιβλίο, όπως εξάλλου και στη ζωή, ο ακάματος ανά τους αιώνες βαρκάρης θα έρθει κάποτε να δρέψει τη σοδειά του. Όμως αυτό δεν τον ορίζει νικητή. Ο άνθρωπος, όσο μπορεί, όπως μπορεί – καθένας με τον τρόπο του, με το παράστημά του και το υλικό που είναι φτιαγμένος – θα δώσει τον αγώνα του. Και ίσως κι αυτός ακόμη ο βαρκάρης να μείνει σιωπηλός για λίγο και να δείξει, επιτέλους, σεβασμό στον άνθρωπο και στη ζωή· και σε ένα βλέμμα.

Και στο τέλος να δικαιωθεί το αίτημα: και δικαιοσύνη για όλους.

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.protoporia.gr/

Ο Σπύρος Φλώρος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1974. Σπούδασε κλασική φιλολογία και εργάζεται ως φιλόλογος. Άλλα του βιβλία: Μια φορά και... διάφορους καιρούς (ποίηση, εκδ. Ζαχαρόπουλος 2020), Πλάτωνα: Πρωταγόρας - Πολιτεία (σχολικό βοήθημα, Ελληνοεκδοτική 2019), Αριστοτέλη Ηθικά νικομάχεια, Πολιτικά Γ΄λυκείου (σχολικό βοήθημα, Ελληνοεκδοτική 2019), Σύμβολο νέας πίστεως (ποίηση, εκδ. Γαβριηλίδης 2018) κτλ. (Πλήρης βιβλιογραφία του συγγραφέα στο Βιβλιοnet. Στην ποιητική του συλλογή Μια φορά και... διάφορους καιρούς έχουμε αναφερθεί εδώ.)

«Όσα απέμειναν από τους εραστές» του Αλέξανδρου Κάσση

Συγγραφέας: Αλέξανδρος Κάσσης
Τίτλος πρωτοτύπου: Όσα απέμειναν από τους εραστές
Είδος έργου: Μυθιστόρημα
Εκδόσεις: Πνοή
Σειρά: Μυθιστόρημα
Έτος έκδοσης: 2021

Αυτό το βιβλίο πραγματεύεται ένα ενδιαφέρον θέμα: τη συνάντηση ενός πρώην ζευγαριού μετά από πολλά χρόνια σε έναν άλλο τόπο και κάτω από ασυνήθιστες συνθήκες. Εκεί έχουν την ευκαιρία να συζητήσουν ανοιχτά, να μιλήσουν για τα γεγονότα που συνέβησαν όσο ήταν ακόμη μαζί και να διαπιστώσουν αν αυτό που τους ένωσε κάποτε έχει κάποια αξία και τώρα.

Εκεί βρίσκεται το δυνατό σημείο του βιβλίου, που καθρεφτίζει την επιθυμία πολλών ανθρώπων να δώσουν απάντηση σε ερωτήματα που εκκρεμούν και σε διλήμματα που ίσως φρενάρουν άλλες αποφάσεις της ζωής τους. Οι δυο αυτοί άνθρωποι, που τώρα ζουν σε εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες, έχουν ένα κοινό παρελθόν που δεν έχει ακόμα διακόψει τις ρίζες του με το τώρα -κι οι μόνοι που μπορούν να το κάνουν αυτό, ή να το αναγεννήσουν μέσα από τις στάχτες του, είναι οι ίδιοι. Τι θα κάνουν; Ποια είναι η ερώτηση και ποια η απάντηση που έχει να προσφέρει ο καθένας τους;

Η γραφή έχει μια θεατρικότητα ή -ακόμα καλύτερα- μια τηλεοπτικότητα. Οι διάλογοι κυριαρχούν σε σχέση με το καθαρά αφηγηματικό μέρος, αποτελούν τον κύριο κορμό του έργου και είναι καταιγιστικοί. Η τεχνική του αφηγηματικού μοντάζ, με τη διαρκή μετάβαση ανάμεσα σε δύο χρονικά σημεία -ένα στατικό, στο παρόν, μέσα στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου, και ένα με διάρκεια, στο παρελθόν- είναι πανταχού παρούσα. Η γλώσσα είναι απλή, καθιστώντας το έργο ευκολοδιάβαστο και ευσύνοπτο.

Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον βιβλίο, που κερδίζει την προσοχή του αναγνώστη με το εύκολα αναγνωρίσιμο θέμα του και κυρίως με τον τρόπο που αυτό παρουσιάζεται.

Η. Ο.

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.protoporia.gr/

«Σε τρίτο ερωτικό» της Χαραλαμπίας Πνευματικού

Συγγραφέας: Χαραλαμπία Πνευματικού
Τίτλος πρωτοτύπου: Σε τρίτο ερωτικό
Είδος έργου: Ποίηση
Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης
Εκδόσεις: Ιωλκός
Έτος έκδοσης: 2019









Πενήντα επτά χαϊκού -ποιήματα της μιας ανάσας- με νεανικό άρωμα από μια νέα ποιήτρια. Ποιήματα διαποτισμένα με αγάπη και έρωτα, έρωτα-ανάμνηση, έρωτα-προσδοκία, έρωτα-μοναξιά, έρωτα ανεκπλήρωτο ή ανοχύρωτο. Κι αυτές οι μικρές ανάσες που παίρνουμε διαβάζοντας αυτές τις λίγες σελίδες μάς φέρνουν κοντά σε έναν εσωτερικό κόσμο που θα θέλαμε να βρούμε ή να ανακαλύψουμε εκ νέου.

Τα στοιχεία της φύσης πανταχού παρόντα (λουλούδια, δέντρα, πουλιά, κήποι, ο ήλιος, το φεγγάρι...), δικαιώνουν την επιλογή της φόρμας του χαϊκού για τα ποιήματα αυτά, που όμως φιλοδοξούν να υπερβούν το παραδοσιακό ύφος της χαμένης μέσα στον χρόνο ιαπωνικής αυτής ποιητικής μορφής με μια αξιόλογη προσπάθεια εκμετάλλευσης των δυνατοτήτων της γλώσσας μας (συντακτικοί διασκελισμοί, χρήση των προθέσεων στην αρχή των στίχων, κτλ.) Αυτά τα φυσικά στοιχεία υφαίνουν ένα όμορφο δίχτυ με την εσωτερική λαχτάρα της ποιήτριας και μάς προσφέρουν ένα πραγματικά ενδιαφέρον σύνολο.

Η. Ο.

Πόνος έρχεται,
όμως ποτέ δε φτάνει
να σε λυτρώσει.

Κύμα ηδονής
απλώνεται μέσα σου,
σκάει στα χείλη.

Κλαράκι λυγά
η αγάπη μου πάνω
στα βήματά σου.

Ζούσα ήρεμος
κι ήρθε φως κι εσύ
έφυγες πάλι.

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.protoporia.gr/

«4.48 Ψύχωση» της Σάρα Κέιν

Ένα ιδιοφυές, αλλά βασανισμένο μυαλό· μια ψυχή που θέλει να φωνάξει τη δική της αλήθεια και μετά να αποχωρήσει, να αποσυρθεί από τούτο τον κόσμο, μέσα στον οποίο βιώνει τον ατέλειωτο εφιάλτη της· μια γυναίκα που βρισκόταν παντού και πουθενά· μια συγγραφέας που αμφισβητήθηκε, λοιδωρήθηκε, έγινε αντικείμενο απέχθειας από τους κριτικούς, αλλά στο τέλος λατρεύτηκε και αποθεώθηκε· ίσως η τελευταία αληθινή εκπρόσωπος των «Καταραμένων» της λογοτεχνίας: η Σάρα Κέιν.

Κι αυτό το έργο είναι η τελευταία πράξη της σύντομης ζωής της.

Συγγραφέας: Sarah Kane
Τίτλος πρωτοτύπου: 4.48 Psychosis
Είδος έργου: Θέατρο
Έτος συγγραφής: 1999
Έτος πρεμιέρας: 2000
Ελληνικός τίτλος: 4.48 Ψύχωση
Μετάφραση: Νίκη Ταγκάλου
Εκδόσεις: 24 Γράμματα
Σειρά: Λογοτεχνία
Έτος έκδοσης: 2021





Η Σάρα Κέιν γεννήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου του 1971 στο Μπρέντγουντ του Έσσεξ και μεγάλωσε μέσα σε ένα πολύ θρησκευόμενο οικογενειακό περιβάλλον, με πεποιθήσεις οι οποίες την επηρέασαν βαθιά αλλά και τις οποίες αργότερα απέρριψε. Σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, από όπου αποφοίτησε το 1992, και συνέχισε με μεταπτυχιακό στη θεατρική συγγραφή στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ. Ο χώρος του θεάτρου και η συγγραφή ήταν πάντα οι φυσικοί της χώροι κι έτσι εργάστηκε αρχικά ως λογοτεχνική συνεργάτης σε θέατρο του Λονδίνου κι αργότερα ως συγγραφέας σε θεατρική εταιρεία που προωθούσε νέους συγγραφείς. Έγραφε αδιάκοπα και το δημοσιευμένο έργο της αποτελείται από πέντε θεατρικά έργα, μία ταινία μικρού μήκους και δύο άρθρα για την εφημερίδα Γκάρντιαν.

Για πολλά χρόνια η Σάρα Κέιν πάλευε με μια βαριά μορφή κατάθλιψης, για την αντιμετώπιση της οποίας νοσηλεύτηκε οικειοθελώς δύο φορές. Σύμφωνα με συνεργάτες της, έπαιρνε με μεγάλη δυσκολία τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα που της είχαν χορηγηθεί, διότι θεωρούσε ότι άμβλυναν την ανταπόκρισή της στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και ότι ένας δημιουργός έπρεπε να επιζητά αυτά τα ερεθίσματα γιατί τον βοηθούσαν να κατανοήσει τον κόσμο κι έτσι να βελτιώνει την ανταπόκρισή του σε αυτόν και, επομένως, την ικανότητά του να δημιουργεί. Όμως δεν έμελλε να μείνει για πολύ σε αυτό τον κόσμο η Σάρα, γιατί η τραυματισμένη ψυχή της την οδήγησε στην αυτοκτονία στις 20 Φεβρουαρίου του 1999, σε ηλικία μόλις 28 ετών.

Εκτός από το έργο στο οποίο αναφερόμαστε εδώ, άλλα έργα της είναι τα θεατρικά Blasted, Phaedra’s Love, Cleansed, Crave και το σενάριο για την ταινία μικρού μήκους Skin.

Η λύτρωση μέσω του έρωτα, η ερωτική επιθυμία, η ενοχή, ο πόνος, το βασανιστήριο που βιώνει το σώμα και η ψυχή, ο θάνατος, είναι τα θέματα που επανέρχονται διαρκώς στο έργο της και το διαποτίζουν. Η γλώσσα της είναι φειδωλή και σταράτη, αλλά με ποιητική ένταση και πάθος. Εξερευνά τη θεατρική μορφή μέχρι τα έσχατα όριά της, και τα πρώτα της μάλιστα θεατρικά χαρακτηρίζονται από ακραία και βίαιη σκηνική πράξη. Ένας ιδιότυπος συνδυασμός εξπρεσιονιστικής έκφρασης και νατουραλισμού διέπουν όλο το έργο της.

Το 4.48 Ψύχωση είναι το τελευταίο έργο της Σάρα Κέιν. Αποτελείται από 24 τμήματα, χωρίς σαφείς χαρακτήρες ούτε σκηνικές οδηγίες, εκτός από τις στιγμές της σιωπής που παρεμβάλλονται κατά περιόδους ανάμεσα σε ό,τι λέγεται και -ίσως- στην τελευταία, σπαρακτική φράση του έργου. Ο ψυχικός πόνος, ο στοχασμός, η απολογία, οι παραδοχές και οι επιθυμίες ενός βασανισμένου μυαλού, ο τρόμος της απώλειας, η ενοχή, ο ανεκπλήρωτος έρωτας, η συζήτηση για την αυτοκτονία, η άρνηση λήψης της θεραπείας για την κατάθλιψη, η ανάγκη του άλλου κι ο φόβος γι' αυτόν, η ασταμάτητη οργή, η σταδιακή εξαφάνιση του χαρακτήρα, είναι μερικά από τα θέματα που διατρέχουν το έργο. Κι η τελευταία φράση του συμπυκνώνει τα πάντα.

Η έκδοση του μικρού αυτού βιβλίου και η εμφάνισή του είναι προσεγμένα, από τη σελιδοποίηση μέχρι τον τύπο του χαρτιού που έχει επιλεγεί. Η μετάφραση της Νίκης Ταγκάλου -σε ένα απαιτητικό μέσα στην απλότητά του κείμενο- είναι υποδειγματική και αποδίδει πιστά την ένταση και την ψυχική καταιγίδα που βιώνει η συγγραφέας. Αν κάποιος θέλει να αρχίσει να διαβάζει Σάρα Κέιν, θα μπορούσε κάλλιστα να αρχίσει από αυτό το βιβλίο.

Η. Ο.

Βρείτε το βιβλίο: https://24grammata.com/