«Το βάραθρο» του Επαμεινώνδα Γονατά

Συγγραφέας: Επαμεινώνδας Γονατάς
Τίτλος πρωτοτύπου: Το βάραθρο
Είδος έργου: Σύντομη πρόζα
Διορθώσεις: Μαρία Ιωάννου
Εκδόσεις: Στιγμή
Έτος 3ης (παρούσας) έκδοσης: 2006 (1η έκδοση 1963)








Βαθύς, στοχαστικός, με μια γραφή που περισσότερα υπονοεί παρά περιγράφει, που συνδυάζει το λογικό με το ασυνείδητο, το καθημερινό βίωμα με μια ανοίκεια κατάσταση που προσεγγίζει το όνειρο, μα –πάνω απ’ όλα– μια σύντομη γραφή ανάμεσα στην πρόζα και την ποίηση, ο Επαμεινώνδας Γονατάς (1924-2006) είναι μια εντελώς ιδιαίτερη περίπτωση στα ελληνικά γράμματα. Αυθεντικός δημιουργός, βιρτουόζος της γλώσσας, με έργο που στόχευε κατευθείαν την ανθρώπινη ψυχή, κατορθώνει να παρασύρει τον αναγνώστη σε κόσμους που με μια πρώτη ματιά μοιάζουν σουρεαλιστικοί αλλά, αν κοιτάξει λίγο προσεκτικότερα ανάμεσα στις γραμμές, διακρίνει πίσω από αυτούς μια εντελώς προσωπική αλλά και αναγνωρίσιμη εμπειρία.

Ο Γονατάς είχε μια απόλυτη σχεδόν αδιαφορία για τη δημοσιότητα και την αναγνώριση (ο ίδιος ασκούσε τη δικηγορία ως βιοπορισμό), αλλά πίστευε πολύ στη δύναμη του λόγου του. Τα κείμενά του φέρνουν τη σφραγίδα της λεπτομέρειας και ενός αδιαπραγμάτευτου δημιουργικού "βασανισμού". Άφησε πίσω του ένα μεστό έργο, που αποτελείται από εφτά βιβλία με αφηγήματα και μια σειρά από μεταφράσεις συγγραφέων όπως ο Μπλέικ, ο Μπόρχες, ο Σουπώ, ο Κόουλριτζ, ο Φλωμπέρ, ο Βολς κ.ά.

Η. Ο.

Ικεσία

      Μπροστά μου υψωνόταν αγέρωχο το πανάρχαιο δέντρο με τη χαλκοπράσινη φυλλωσιά. Μια βραχνή φωνή αντήχησε μες στην ψυχή μου.
      Έπεσα στα γόνατα. Καθώς προσευχόμουν, είδα τα χέρια μου, τα απλωμένα ικετευτικά, να φεύγουν απ' τους ώμους μου και σαν περιστέρια να περνούν ψηλά φτερουγίζοντας και να χάνονται μέσα στα φουντωμένα κλαδιά που σκιρτούσαν.

«Η Άρκτος» του Επαμεινώνδα Γονατά

Εις εκ Μαλάτιας χωρικός, ονόματι Μαχμούτ Τζεϊλάν, μεταβάς εις πυκνόν δάσος έκοψε ξύλα, τα οποία και εφόρτωσεν επί του υποζυγίου του. Εις ένα όμως σημείον του δάσους ανετράπη το φορτίον και ο χωρικός ήρχισεν να φορτώνη δια δευτέραν φοράν.
        Αίφνης παρουσιάσθη τεραστίων διαστάσεων άρκτος, η οποία, αφού τον περιειργάσθη επ' ολίγον, τον επλησίασε και ήρχισε να τον βοηθή εις την φόρτωσιν. Περισυνέλεγε τα διεσκορπισμένα ξύλα και τα παρέδιδεν εις τον ξυλοκόπον, ο οποίος τα παρελάμβανε με δικαιολογημένην ψυχικήν οδύνην και τα ετακτοποίει επί του υποζυγίου.
        Όταν έληξεν η φόρτωσις, το θηρίον εκινήθη δια να απομακρυνθή, όπως και ο δυστυχής Μαχμούτ, προς αντίθετον κατεύθυνσιν. Πριν όμως προχωρήση, αντελήφθη έντρομος να τρέχη κατόπιν του η άκρτος. Η αγωνία του απεκορυφώθη και από στιγμής εις στιγμήν ανέμενε το τέλος του. Με έκπληξιν όμως είδεν ότι το θηρίον τον επρόλαβε δια να του παραδώση ένα μικρόν ξύλον, που είχε λησμονηθή εις τον τόπον της φορτώσεως.
        Εν συνεχεία η άρκτος απεμακρύνθη ησύχως.

Η Άρκτος αποτελεί το κατά γράμμα κείμενο μιας τηλεγραφικής ανταπόκρισης από την Άγκυρα που δημοσιεύτηκε στο υπ' αριθ. 474 φύλλο της εφημερίδας «Αθηναϊκή», της 6ης Δεκεμβρίου 1952.
        Αδιαφορώντας για την ακρίβεια του ιστορικού θεμέλιου του μικρού αυτού αφηγήματος, και για τον έλεγχο της πηγής του άγνωστου πληροφοριοδότη, είχα περιλάβει στο πρώτο τεύχος της περιοδικής έκδοσης «Πρώτη Ύλη/Ποιητικά Κείμενα» (1959), κεφάλαιο Mirabilia, το σπάνιο αυτό δείγμα σύγχρονου παραδοξογραφήματος [...]

(Από το βιβλίο του Επαμεινώνδα Γονατά Το βάραθρο, εκδ. Στιγμή 2006.

«Η κρύπτη» του Επαμεινώνδα Γονατά

Συγγραφέας: Επαμεινώνδας Γονατάς
Τίτλος πρωτοτύπου: Η κρύπτη
Είδος έργου: Ποιητικά πεζά
Τυπογραφική επιμέλεια: Αιμίλιος Καλιακάτσος
Διορθώσεις: Μαρία Ιωάννου
Εκδόσεις: Στιγμή
Έτος 4ης (παρούσας) έκδοσης: 2006 (1η έκδοση 1959)








Ε. Χ. Γονατάς (1924-2006). Ο Επαμεινώνδας Γονατάς γεννήθηκε και έζησε στην Αθήνα. Η καταγωγή του ήταν από το Αϊβαλί. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και άσκησε τη δικηγορία. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1944 με τη δημοσίευση του ποιήματος «Η μικρή εξοχική μας πόλη» στο περιοδικό «Παλμός» με το ψευδώνυμο Ε. Γόνης. Ακολούθησε το 1945 η έκδοση του αφηγήματος «Ο ταξιδιώτης». Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα εξέδωσε τη συλλογή ποιητικών πεζών «Η κρύπτη». Ακολούθησαν αφηγηματικά έργα με έντονα ποιητική γλώσσα. Στη γραφή του διακρίνονται καταβολές στο ρεύμα του υπερρεαλισμού αλλά και στοιχεία ρομαντισμού και αισθητισμού με εξαιρετική επιμέλεια στις λεπτομέρειες της αφήγησης και στην ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο λόγος.

Ο Ε.Χ. Γονατάς παραμένει μια ιδιόμορφη όσο και παρασιωπημένη περίπτωση στα γράμματά μας. Το έργο του, που περιλαμβάνει ένα βιβλίο με ποιητικές πρόζες, την «Κρύπτη» (1959) δύο συλλογές πεζογραφημάτων, το «Βάραθρο» (1963) και τις «Αγελάδες» (1963), τρία αυτοτελή πεζογραφήματα, «Ο ταξιδιώτης» (1945), «Ο φιλόξενος καρδινάλιος» (1986), «Η προετοιμασία» (1991) και μεταφράσεις έργων συγγραφέων όπως οι Βολς, Γκολ, Φλωμπέρ, Κόλεριτζ, Πόρτσια, Μπετενκούρ, Λίχτενμπεργκ, κ.ά., αντιμετωπίστηκε με αμηχανία από την κριτική. Πρωτοπόρος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, παρόλο που δεν υπήρξε «ορθόδοξος» υπερρεαλιστής με την μπρετονική έννοια, συνεργάστηκε με τον Δ. Π. Παπαδίτσα στην έκδοση του βραχύβιου περιοδικού «Πρώτη Ύλη» (1959) και ανέπτυξε φιλίες με καλλιτέχνες όπως οι Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Καχτίτσης και Μίλτος Σαχτούρης. Ωστόσο, ο ίδιος κρατήθηκε πεισματικά στην αφάνεια, προκαλώντας μόνον εκ των υστέρων το δικαιολογημένο ενδιαφέρον για το έργο του, όπως, λ.χ. με μια από τις λίγες συνεντεύξεις που έδωσε ποτέ στο περιοδικό «Διαβάζω», τ. 444 (10/2003), καθώς και με το ντοκιμαντέρ «Επισκέψεις στο σπίτι του Ε. Χ. Γονατά», της Εύας Στεφανή (1998), που προβλήθηκε στην ΕΡΤ (παραγωγή της εταιρείας CINETIC).

Πηγή: http://www.ekebi.gr/

Μια ακόμη παρουσίαση έργου του Επαμεινώνδα Γονατά έχουμε κάνει σε αυτό το μπλογκ εδώ.